\n
W maju, czerwcu i lipcu 2009 r. jorda\u0144sko-ameryka\u0144ski intelektualista Shaker Al-Nabulsi opublikowa\u0142 seri\u0119 artyku\u0142\u00f3w o saudyjskim ruchu liberalnym. Jedn\u0105 z jego przes\u0142anek jest twierdzenie, \u017ce liberalizm wyrasta naturalnie z islamu i dlatego lokalne formy liberalizmu s\u0105 integraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 \u017cycia i ducha spo\u0142ecze\u0144stwa saudyjskiego. Zrobi\u0142 on przegl\u0105d liberalizmu w tym kraju, przedstawi\u0142 kilka ust\u0119p\u00f3w kredo tego ruchu i wyja\u015bni\u0142, jakie przeszkody napotyka on w propagowaniu liberalnego planu w Arabii Saudyjskiej.<\/I>
\n
W swoich artyku\u0142ach Nablusi odrzuca twierdzenia rywali tego ruchu, kt\u00f3rzy utrzymuj\u0105, \u017ce jest to obcy przeszczep do kraju, oraz twierdzenia krytyk\u00f3w, \u017ce nie ma \u017cadnego wp\u0142ywu w Kr\u00f3lestwie. Nablusi wyja\u015bnia, \u017ce waga saudyjskiego liberalizmu wyp\u0142ywa z pozycji Arabii Saudyjskiej w\u015br\u00f3d kraj\u00f3w islamskich. <\/I>
\n
Nablusi pisze: \u201cArabia Saudyjska jest barometrem Arab\u00f3w w wielu sprawach, a liberalizm jest jedn\u0105 z nich. Ka\u017cdy post\u0119p liberalizmu w Arabii Saudyjskiej b\u0119dzie odbija\u0142 si\u0119 pozytywnie na post\u0119pie liberalizmu w Zatoce Perskiej i innych krajach arabskich \u2013 podczas gdy ka\u017cde uwstecznienie b\u0119dzie mia\u0142o negatywne konsekwencje w ca\u0142ym \u015bwiecie arabskim. Libera\u0142owie Arabii Saudyjskiej ponosz\u0105 historyczn\u0105 i donios\u0142\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107\u201d<\/A> [1]<\/A> .<\/I> Nablusi wyja\u015bnia, \u017ce liberalizm saudyjski szybko rozwija\u0142 sie w ostatnich czterech latach, po wypadkach, kt\u00f3re by\u0142y traumatyczne dla spo\u0142ecze\u0144stwa saudyjskiego: iracka okupacja Kuwejtu w 1990 r., wydarzenia 11 wrze\u015bnia oraz ataki na kraj Al-Kaidy i terrorystycznych grup szyickich w latach 1990. i w pierwszym dziesi\u0119cioleciu lat 2000. Pisze on: \u201eTe przest\u0119pstwa terrorystyczne dowiod\u0142y saudyjskim intelektualistom, kt\u00f3rzy byli niezdecydowani i nie identyfikowali si\u0119 z \u017cadnym elementem [ani libera\u0142ami, ani islamistami], \u017ce panuj\u0105cy obecnie nurt ekstremistyczno-fundamentalistyczny jest godny pogardy, krwio\u017cerczy, fanatyczny \u2013 i \u017ce \u017ale to wr\u00f3\u017cy przysz\u0142o\u015bci kraju\u201d<\/A> [2]<\/A> .<\/I> Poni\u017cej podajemy fragmenty z serii artyku\u0142\u00f3w Nabuls’ego o saudyjskim liberalizmie: <\/I> Kim s\u0105 saudyjscy libera\u0142owie?<\/B> Nabulsi przedstawia saudyjski ruch liberalny jako \u201edu\u017c\u0105 grup\u0119 intelektualist\u00f3w, autor\u00f3w, poet\u00f3w i dzia\u0142aczy w dziedzinach kultury, sztuki i prasy, dzia\u0142aj\u0105cych bez organizacji centralnej, ale dla wsp\u00f3lnego celu\u2026 To prawda, \u017ce [saudyjski ruch liberalny] nie ma \u017cadnej organizacji, \u017cadnego przyw\u00f3dcy i \u017cadnego duchowego lub politycznego ojca. Nie jest kierowany jako zjednoczony front i nie przemawia do saudyjskiej opinii publicznej jako jedna grupa. Ale\u2026 jest obecny w ka\u017cdym zdarzeniu, wspiera i pomaga ka\u017cdemu [trendowi] innowacji i ka\u017cdemu [aspektowi] post\u0119pu w administracji kraju\u201d<\/A> [3]<\/A> . Nabulsi przedstawia nast\u0119pnie d\u0142ug\u0105 list\u0119 intelektualist\u00f3w, przede wszystkim pisarzy i poet\u00f3w, kt\u00f3rzy byli aktywni w Arabii Saudyjskiej, szczeg\u00f3lnie w Hijaz, poczynaj\u0105c od po\u0142owy XX wieku, kt\u00f3rych widzi jako przedstawicieli pocz\u0105tku ruchu liberalnego<\/A> [4]<\/A> . S\u0105 w\u015br\u00f3d nich Muhammad Hassan Awwad, Hamza Shahata, Taher Al-Zamakhshari, Aziz Dia, i inni, kt\u00f3rzy \u017cyli i dzia\u0142ali w XX wieku oraz pisarz Abdallah Abd Al-Jabbar, kt\u00f3ry dzisiaj dzia\u0142a w Egipcie. Wed\u0142ug Nablusi kobiety stanowi\u0105 g\u0142\u00f3wny od\u0142am libera\u0142\u00f3w saudyjskich: \u201e[Libera\u0142owie] broni\u0105 praw kobiet i konieczno\u015bci edukacji kobiet, dawania im mo\u017cliwo\u015bci pracy i praw takich jak prawa m\u0119\u017cczyzn. Tych wysi\u0142k\u00f3w dokonuj\u0105 dziesi\u0105tki saudyjskich dziennikarek, kt\u00f3re pisz\u0105 codziennie lub co tydzie\u0144 w saudyjskiej prasie oraz dziesi\u0105tki saudyjskich poetek i pisarek\u2026 Nie b\u0119dzie przesad\u0105 powiedzenie, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 kobiet\u2026 przez r\u00f3\u017cnego typu pisanie \u2013 artyku\u0142y, badania, proza i poezja \u2013 a tak\u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 kobiet artyst\u00f3w \u2013 popiera liberalizm, g\u0142osi go i buduje go\u201d<\/A> [5]<\/A> . Program saudyjskich libera\u0142\u00f3w<\/B> Nabulsi przedstawia g\u0142\u00f3wne kwestie, kt\u00f3rymi zajmuj\u0105 si\u0119 saudyjscy libera\u0142owie. M\u00f3wi, \u017ce na czele ich spo\u0142ecznego i politycznego planu s\u0105 nast\u0119puj\u0105ce punkty:<\/A> [6]<\/A> 1) Popieranie wszystkich decyzji rz\u0105du wiod\u0105cych do zmiany i rozwoju. 2) Popieranie wolno\u015bci my\u015bli i opinii, szacunek dla opinii innych, powstrzymywanie si\u0119 przed og\u0142aszaniem innych muzu\u0142man\u00f3w jako apostat\u00f3w (takfir<\/I>) i utrzymywanie religii z dala od politycznych, ideologicznych, kulturalnych i spo\u0142ecznych debat. 3) Wiara, \u017ce nie ma \u017cadnego ludzkiego po\u015brednika mi\u0119dzy muzu\u0142maninem i jego Bogiem i dlatego duchowni musz\u0105 skupi\u0107 si\u0119 na poradnictwie i g\u0142oszeniu poprawek, bez klasyfikowania muzu\u0142man\u00f3w i innych na niewiernych i wiernych. 4) Wspieranie wezwa\u0144 do zmodyfikowania edukacji, szczeg\u00f3lnie edukacji religijnej, \u017ceby spe\u0142nia\u0142a wymagania nowoczesno\u015bci. 5) Popieranie spraw kobiet, a w szczeg\u00f3lno\u015bci potrzeby dania im r\u00f3wno\u015bci w dziedzinie wykszta\u0142cenia i mo\u017cliwo\u015bci pracy oraz praw obywatelskich. Tak\u017ce wspieranie r\u00f3wnych praw dla wszystkich obywateli saudyjskich. 6) Zach\u0119canie do powszechnego uczestnictwa w dzia\u0142alno\u015bci pa\u0144stwa i rz\u0105du. 7) Wspieranie pomocy rz\u0105dowej dla instytucji spo\u0142ecze\u0144stwa obywatelskiego, takich jak kluby kultury, zwi\u0105zki zawodowe i tym podobne. 8) Wspieranie zniesienia zakazu importu pewnych ksi\u0105\u017cek do Arabii Saudyjskiej. Postawa saudyjskich libera\u0142\u00f3w wobec ich rywali \u2013 islamist\u00f3w <\/B> Jak wspomniano, podstawow\u0105 przes\u0142ank\u0105 Nablusiego jest, \u017ce liberalizm wyp\u0142ywa z islamu i \u017ce islam jest \u017ar\u00f3d\u0142em inspiracji wizji kulturalnej libera\u0142\u00f3w saudyjskich. Opisuje on postaw\u0119 libera\u0142\u00f3w do islamu i do ich g\u0142\u00f3wnych ideologicznych i politycznych rywali, islamist\u00f3w, w spos\u00f3b nast\u0119puj\u0105cy: 1) „Libera\u0142owie wierz\u0105, \u017ce celem wszystkich religii jest przynoszenie korzy\u015bci cz\u0142owiekowi. Nie ma \u017cadnej religii ani \u017cadnego tekstu religijnego, kt\u00f3re naruszaj\u0105 dobro cz\u0142owieka. Islam jest najbardziej racjonaln\u0105 i liberaln\u0105 religi\u0105: \u2018Niech wi\u0119c ten, kto chce, wierzy, a ten, co nie chce, nie wierzy\u2019 (Koran, 18:29). Islam wyzwoli\u0142 cz\u0142owieka od czci idoli; to islam wyzwoli\u0142 umys\u0142 ludzki i wezwa\u0142 go do my\u015blenia, nadziei i do u\u017cywania inteligencji do wszystkiego dotycz\u0105cego \u017cycia ludzkiego\u201d. 2) „Libera\u0142owie wyznaj\u0105 islamsk\u0105 wiar\u0119, \u017ce umys\u0142 ludzki ma olbrzymi\u0105 zdolno\u015b\u0107 do wielkich osi\u0105gni\u0119\u0107 w ca\u0142ej historii i \u017ce [te osi\u0105gni\u0119cia] doprowadzi\u0142y cz\u0142owieka pod koniec XX i na pocz\u0105tku XXI wieku do wielkich osi\u0105gni\u0119\u0107 naukowych, kt\u00f3re mamy teraz\u201d. 3) „Saudyjscy libera\u0142owie nie widz\u0105 przeciwnej strony, tj. islamist\u00f3w, jako wroga \u2013 widz\u0105 ich [tylko] jako grup\u0119 [rywali] stoj\u0105c\u0105 na drodze do nowoczesno\u015bci\u2026 Wsp\u00f3\u0142czesne pa\u0144stwo saudyjskie od samego pocz\u0105tku napotyka\u0142o si\u0119 na tych ekstremistycznych islamist\u00f3w, kt\u00f3rzy sprzeciwiaj\u0105 si\u0119 nowoczesnym zjawiskom (takim jak nowoczesny transport, nowoczesne media, pomoc z zagranicy\u2026 zaanga\u017cowanie kobiet w \u017cycie publiczne, studia za granic\u0105 itp.). Ta grupa zrezygnowa\u0142a z [niekt\u00f3rych] ze swoich zastrze\u017ce\u0144 i w przysz\u0142o\u015bci stopniowo zrezygnuje z jeszcze innych z szacunku dla logiki i okoliczno\u015bci epoki oraz dlatego, \u017ce nie ma miejsca dla ich idei w porz\u0105dku dnia bie\u017c\u0105cej historii. To ju\u017c si\u0119 zdarzy\u0142o, chocia\u017c niewielu to przewidywa\u0142o. Gdzie jest Arabia Saudyjska dzisiaj i gdzie by\u0142a 50 lat temu?\u201d 4) „Libera\u0142owie wierz\u0105, \u017ce g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0105 nienawi\u015bci islamist\u00f3w do Zachodu jest ich pogl\u0105d, \u017ce jest on odpowiedzialny za eliminacj\u0119 osma\u0144skiego kalifatu w 1924 r. i \u017ce jest odpowiedzialny za koniec rz\u0105d\u00f3w szariatu<\/I> podczas kolonializmu, kt\u00f3ry zosta\u0142 narzucony muzu\u0142manom. Dlatego wojna przeciwko Zachodowi oznacza d\u017cihad w celu ponownego ustanowienia islamskiego kalifatu\u201d<\/A> [7]<\/A> . Postawa libera\u0142\u00f3w wobec Zachodu <\/B> Postawa libera\u0142\u00f3w saudyjskich wobec Zachodu i kultury zachodniej jest zdaniem Nablusiego z\u0142o\u017cona. Z jednej strony uwa\u017caj\u0105 za model liberalnych my\u015blicieli i ruch, kt\u00f3ry wprowadzi\u0142 O\u015bwiecenie na Zachodzie: \u201eJest d\u0105\u017ceniem wi\u0119kszo\u015bci saudyjskich libera\u0142\u00f3w, by zachodnia naukowa, racjonalna i kulturalna rzeczywisto\u015b\u0107 wkr\u00f3tce sta\u0142a si\u0119 udzia\u0142em r\u00f3wnie\u017c Arab\u00f3w i muzu\u0142man\u00f3w. Nie znaczy to, \u017ce przyjm\u0105 wszystko [co] zachodnie, w\u0142\u0105cznie w unikatowymi [dla Zachodu] warto\u015bciami spo\u0142ecznymi, szczeg\u00f3lnie warto\u015bciami moralnymi dotycz\u0105cymi kobiet, kt\u00f3re wi\u0119kszo\u015bci z nas s\u0142u\u017c\u0105 jako pretekst ucieczki od kultury Zachodu\u2026 Zach\u00f3d nie jest zainteresowany i nie po\u015bwi\u0119ca si\u0119 szerzeniu w\u0142asnych warto\u015bci moralnych, poniewa\u017c jego m\u0105drzy cz\u0142onkowie wiedz\u0105, \u017ce warto\u015bci ka\u017cdego narodu s\u0105 wytworem konkretnej kultury i konkretnego klimatu \u2013 podobnie jak tropikalne palmy daktylowe potrzebuj\u0105 ciep\u0142ego, deszczowego klimatu. Istniej\u0105 jednak og\u00f3lne warto\u015bci, w kt\u00f3re wierz\u0105 wszyscy i kt\u00f3re g\u0142osz\u0105 wszystkie religie\u201d<\/A> [8]<\/A> . Z drugiej strony Nablusi stwierdza, \u017ce libera\u0142owie musz\u0105 broni\u0107 si\u0119 przed krytykami, kt\u00f3rzy utrzymuj\u0105, \u017ce liberalizm jest obcym, zachodnim elementem, kt\u00f3ry miejscowi libera\u0142owie pr\u00f3buj\u0105 sprowadzi\u0107 do swojego kraju. Nublusi po\u015bwi\u0119ca znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swoich artyku\u0142\u00f3w na obalenie tych twierdze\u0144. M\u00f3wi, \u017ce ka\u017cde spo\u0142ecze\u0144stwo ma w\u0142asny ruch liberalny, z w\u0142asnymi, wyj\u0105tkowymi cechami, i \u017ce te ruchy maj\u0105 pewne podobie\u0144stwa, w\u0142\u0105cznie z podobnymi mechanizmami: tak samo, jak istnieje liberalizm brytyjski, francuski lub ameryka\u0144ski, istnieje tak\u017ce liberalizm saudyjski. Powiedzia\u0142, \u017ce strach przed zachodnim liberalizmem jako rodzajem kolonializmu kulturowego jest nieuzasadniony, poniewa\u017c \u201cliberalizm zachodni nale\u017cy do Zachodu, nie do nas, Zach\u00f3d nie zmobilizowa\u0142 armii, \u017ceby narzuci\u0107 nam liberalizm i tego nie zrobi\u201d<\/A> [9]<\/A> . Osi\u0105gni\u0119cia liberalizmu saudyjskiego<\/B> Nabulsi przedstawia list\u0119 osi\u0105gni\u0119\u0107 libera\u0142\u00f3w saudyjskich, obejmuj\u0105c\u0105 popieranie posuni\u0119\u0107 reformatorskich rz\u0105du saudyjskiego, osi\u0105gni\u0119cia w ofertach kulturalnych, wzrost otwarto\u015bci medi\u00f3w saudyjskich, post\u0119p w walce o prawa kobiet i widoczn\u0105 obecno\u015b\u0107 libera\u0142\u00f3w saudyjskich w\u015br\u00f3d komentator\u00f3w politycznych we wszystkich mediach arabskich: 1) „Liberalizm saudyjski reprezentuje fundamentaln\u0105 podstaw\u0119, siln\u0105 podpor\u0119 i o\u015bwiecony sektor, [kt\u00f3ry wspiera] wszystkie posuni\u0119cia reformatorskie we wszystkich dziedzinach saudyjskiego pa\u0144stwa i spo\u0142ecze\u0144stwa. [Pozytywny odzew na te kroki ze strony liberalnych intelektualist\u00f3w] upewni\u0142 kierownictwo polityczne o s\u0142uszno\u015bci tych posuni\u0119\u0107, sprawiedliwo\u015bci oczekiwa\u0144 i szczero\u015bci cel\u00f3w\u201d. 2) „Liberalizm saudyjski w wysokim stopniu reprezentuje wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 kultur\u0119 saudyjsk\u0105, w\u0142\u0105cznie z opowiadaniami, wierszami, biografiami, badaniami spo\u0142ecznymi i innymi gatunkami kultury w dodatku do wszystkich form sztuk plastycznych\u2026\u201d 3) „Saudyjski nurt liberalny przyczyni\u0142 si\u0119 w znacznej mierze do rozwoju saudyjskich medi\u00f3w i do otwarcia [kt\u00f3re charakteryzuje je] dzisiaj. Jest to szczeg\u00f3lnie [widoczne] w prasie, gdzie krytyka jest bardziej mo\u017cliwa ni\u017c w innych mediach. Uwa\u017cne przyjrzenie si\u0119 odwa\u017cnej i pe\u0142nej po\u015bwi\u0119cenia samokrytyce w gazetach takich jak \u201eAl-Watan\u201d,\u201eAl-Riyadh\u201d,\u201eOkaz\u201d,\u201eAl-Jazirah\u201d i \u201eAl-Yawm\u201d, w gazetach saudyjskich publikowanych za granic\u0105 i na liberalnych witrynach internetowych za\u015bwiadcza o wielkim post\u0119pie saudyjskiego liberalizmu. Jest jednak jeszcze daleka droga do przebycia\u2026\u201d 4) „Ruchowi saudyjskich libera\u0142\u00f3w nale\u017cy si\u0119 uznanie za jego pozytywne nastawienie wobec praw kobiet i r\u00f3wno\u015bci kobiet i m\u0119\u017cczyzn w kwestii edukacji i mo\u017cliwo\u015bci pracy\u2026 Saudyjscy libera\u0142owie mog\u0105 by\u0107 jedynymi, kt\u00f3rzy przyjmuj\u0105 to pozytywne stanowisko wobec praw kobiet, kt\u00f3re wyp\u0142ywa z praw ustanowionych przez islam. Temu stanowisku towarzyszy nowoczesny punkt widzenia, patrz\u0105cy szeroko na sytuacj\u0119 kobiet w reszcie \u015bwiata, a w \u015bwiecie islamskim szczeg\u00f3lnie\u201d. 5) „Arabia Saudyjska ma grup\u0119 liberalnych komentator\u00f3w politycznych \u2013 gwiazd medialnych \u2013 kt\u00f3re roz\u015bwietlaj\u0105 saudyjskie niebo swoimi artyku\u0142ami i o\u015bwieconymi dyskusjami politycznymi na kana\u0142ach telewizyjnych. Bez wymieniania nazwisk, \u017ceby nikogo nie pomin\u0105\u0107, mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce je\u015bli chodzi o ich wiedz\u0119 i obiektywno\u015b\u0107, saudyjscy liberalni komentatorzy politycznie nie ust\u0119puj\u0105 swoim kolegom spoza Arabii Saudyjskiej, kt\u00f3rzy ciesz\u0105 si\u0119 znacznie wi\u0119kszym stopniem wolno\u015bci\u201d<\/A> [10]<\/A> . Nabulsi wspomina tak\u017ce \u201cnow\u0105 saudyjsk\u0105 edukacj\u0119 narodow\u0105, kt\u00f3r\u0105 polityczne w\u0142adze saudyjskie zach\u0119caj\u0105 i realizuj\u0105\u201d, jak r\u00f3wnie\u017c \u201ekonferencje dialogu narodowego, organizowane w ostatnich latach pocz\u0105wszy od roku 2003\u201d i \u201edialog mi\u0119dzywyznaniowy i mi\u0119dzykulturowy, kt\u00f3ry wiedzie Arabia Saudyjska\u201d, charakteryzuj\u0105c je jako posuni\u0119cia umo\u017cliwione przez poparcie libera\u0142\u00f3w w kraju<\/A> [11]<\/A> . Przeszkody, na jakie natykaj\u0105 si\u0119 libera\u0142owie saudyjscy <\/B> Nabulsi wylicza dalej nast\u0119puj\u0105ce elementy, kt\u00f3re uwa\u017ca za przeszkody dla libera\u0142\u00f3w saudyjskich: 1) „Ruch liberalny jest wyra\u017anym zagro\u017ceniem dla interes\u00f3w ich fanatycznych przeciwnik\u00f3w [islamist\u00f3w], kt\u00f3rzy widz\u0105 liberalizm nie tylko jako \u2018odra\u017caj\u0105cy towar importowany z Zachodu\u2019, ale tak\u017ce jako zagro\u017cenie dla ich statusu spo\u0142ecznego, kulturalnego i ekonomicznego\u201d. 2) „Rozbie\u017cno\u015b\u0107 mi\u0119dzy rozwojem ekonomicznym a rozwojem spo\u0142ecznym w Arabii Saudyjskiej spowodowa\u0142a opozycj\u0119 spo\u0142eczn\u0105 do wszystkich zjawisk liberalnych przyniesionych przez rozw\u00f3j ekonomiczny\u201d. 3) „Nieszcz\u0119\u015bliwie dla Arabii Saudyjskiej w latach 1960., 70. i 80. kraj ten go\u015bci\u0142 politycznych przyw\u00f3dc\u00f3w islamu, kt\u00f3rzy zostali wydaleni z w\u0142asnych kraj\u00f3w wraz z grupami swoich zwolennik\u00f3w\u2026 Byli to g\u0142\u00f3wni ideolodzy spo\u015br\u00f3d tych, kt\u00f3rzy napisali religijne i ideologiczne programy [dla szk\u00f3\u0142 saudyjskich] i stworzyli ca\u0142e ksi\u0105\u017cki, z kt\u00f3rych uczy si\u0119 w szko\u0142ach kraju\u2026 Tak wi\u0119c stworzyli pot\u0119\u017cne przeszkody dla ruchu liberalnego w jego mo\u017cliwo\u015bciach [dzia\u0142ania na rzecz] zmian i krok\u00f3w promuj\u0105cych post\u0119p i modernizacj\u0119\u2026\u201d<\/A> [12]<\/A> . 4) „Mieszanie liberalizmu zachodniego i liberalizmu saudyjskiego [i przedstawianie liberalizmu saudyjskiego jako na\u015bladownictwa] warto\u015bci, zwyczaj\u00f3w i idei liberalizmu zachodniego s\u0105 jedn\u0105 z frustruj\u0105cych przeszk\u00f3d [powstrzymuj\u0105cych liberalizm saudyjski]. Szczeg\u00f3lnie bior\u0105c pod uwag\u0119, \u017ce Bractwo Muzu\u0142ma\u0144skie wpoi\u0142o spo\u0142ecze\u0144stwu saudyjskiemu swoje czarne i fanatyczne idee wobec Innego, szczeg\u00f3lnie wobec Zachodu\u201d. 5) „Najwi\u0119ksz\u0105 przeszkod\u0105 na drodze liberalizmu w Arabii Saudyjskiej jest nieelastyczno\u015b\u0107 tego ruchu \u2013 brak wystarczaj\u0105cych umiej\u0119tno\u015bci pojednania si\u0119 z drug\u0105 stron\u0105 [tj. z islamistami], kt\u00f3ra tak\u017ce nie posiada najmniejszej elastyczno\u015bci lub zdolno\u015bci pojednania\u201d<\/A> [13]<\/A> . [1]<\/A> \u201cAl-Watan\u201d (Arabia Saudyjska), 20 czerwca 2009. <\/A> [2]<\/A> \u201cAl-Watan\u201d, Arabia Saudyjska, 16 maja 2009. <\/A> [3]<\/A> \u201cAl-Watan\u201d Arabia Saudyjska, 23 maja 2009. <\/A> [4]<\/A> \u201cAl-Watan\u201d, (Arabia Saudyjska), 18 lipca 2009. Lista postaci aktywnych w drugiej po\u0142owie XX wieku ma na celu obalenie twierdzenia, \u017ce ruch liberalny w Arabii Saudyjskiej jest nowym zjawiskiem, kt\u00f3re zacz\u0119\u0142o si\u0119 w latach 1990. <\/A> [5]<\/A> \u201cAl-Watan\u201d, <\/I>(Arabia Saudyjska), 27 czerwca 2009. <\/A> [6]<\/A> \u201cAl-Watan\u201d (Arabia Saudyjska) 23 maja 2009. <\/A> [7]<\/A> \u201cAl-Watan\u201d (Arabia Saudyjska) 30 maja 2009. <\/A> [8]<\/A> \u201cAl-Watan\u201d (Arabia Saudyjska), 30maja 2009. <\/A> [9]<\/A> \u201cAl-Watan\u201d (Arabia Saudyjska), 30 maja 2009. <\/A> [10]<\/A> \u201cAl-Watan\u201d (Arabia Saudyjska), 13 czerwca 2009. <\/A> [11]<\/A> \u201cAl-Watan\u201d (Arabia Saudyjska), 27 czerwca 2009. <\/A> [12]<\/A> Przez te dziesi\u0119ciolecia Arabia Saudyjska przyj\u0119\u0142a wybitne postaci z Bractwa Muzu\u0142ma\u0144skiego i innych politycznych ruch\u00f3w islamskich, w\u0142\u0105cznie z Muhammadem Qutbem (bratem fundamentalisty Sayyeda Qutba), kt\u00f3ry przyby\u0142 do kraju w 1972 r. i otrzyma\u0142 stanowisko wyk\u0142adowcy bada\u0144 islamskich na uniwersytecie Al-Qara w Mekce. <\/A> [13]<\/A> \u201cAl-Watan\u201d, Arabia Saudyjska, 20 czerwca 2009. W maju, czerwcu i lipcu 2009 r. jorda\u0144sko-ameryka\u0144ski intelektualista Shaker Al-Nabulsi opublikowa\u0142 seri\u0119 artyku\u0142\u00f3w o saudyjskim ruchu liberalnym. Jedn\u0105 z jego przes\u0142anek jest twierdzenie, \u017ce liberalizm wyrasta naturalnie z islamu i dlatego lokalne formy liberalizmu s\u0105 integraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 \u017cycia i ducha spo\u0142ecze\u0144stwa saudyjskiego. Zrobi\u0142 on przegl\u0105d liberalizmu w tym kraju, przedstawi\u0142 kilka ust\u0119p\u00f3w kredo tego […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[824,825,826,835,836,837],"tags":[],"class_list":["post-941","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-specjalne-komunikaty","category-reformy-w-swiecie-arabskim-i-muzulmanskim","category-arabia-saudyjska","category-archiwum","category-tematy","category-kraje"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www2.memri.org\/polish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/941","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www2.memri.org\/polish\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www2.memri.org\/polish\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www2.memri.org\/polish\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www2.memri.org\/polish\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=941"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www2.memri.org\/polish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/941\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www2.memri.org\/polish\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=941"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www2.memri.org\/polish\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=941"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www2.memri.org\/polish\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=941"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"