{"id":933,"date":"2010-01-21T00:00:00","date_gmt":"2010-01-21T00:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/www2.memri.org\/polaco\/program-narodow-zjednoczonych-ds-rozwoju-undp-raport-o-stanie-wiedzy-w-krajach-arabskich-za-r-2009-przeglad-i-analiza\/933"},"modified":"2010-01-21T00:00:00","modified_gmt":"2010-01-21T00:00:00","slug":"program-narodow-zjednoczonych-ds-rozwoju-undp-raport-o-stanie-wiedzy-w-krajach-arabskich-za-r-2009-przeglad-i-analiza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www2.memri.org\/polish\/program-narodow-zjednoczonych-ds-rozwoju-undp-raport-o-stanie-wiedzy-w-krajach-arabskich-za-r-2009-przeglad-i-analiza\/933","title":{"rendered":"Program Narod\u00f3w Zjednoczonych ds. Rozwoju (UNDP) Raport o stanie wiedzy w krajach arabskich za r. 2009 \u2013 przegl\u0105d i analiza"},"content":{"rendered":"
\n

Wprowadzenie<\/strong><\/p>\n

„Kiedy wszyscy b\u0119d\u0105 mieli dost\u0119p do wiedzy, nadejdzie czas demokracji”. (Victor Hugo, oko\u0142o 1840 r.)<\/p>\n

„Lud ciemny jest pos\u0142uszniejszy ni\u017c wykszta\u0142cony” (Egipski w\u0142adca Muhammad Said Pasha, oko\u0142o 1860 r.)<\/p>\n

–<\/strong> UNDP Report, s.98<\/em><\/p>\n

Regionalne Biuro Pa\u0144stw Arabskich Programu Narod\u00f3w Zjednoczonych ds. Rozwoju (UNDP) we wsp\u00f3\u0142pracy z fundacj\u0105 Mohammed bin Rashid Al-Maktoum w Abu-Dhabi, opublikowa\u0142o niedawno \u201eArab Knowledge Report\u201d[1]<\/a> . Raport napisany przez \u201ewybran\u0105 grup\u0119 my\u015blicieli i uczonych ze wszystkich cz\u0119\u015bci regionu arabskiego\u2026\u201d (s. 4)[2]<\/a> jest wyczerpuj\u0105cym przegl\u0105dem stanu wiedzy w \u015bwiecie arabskim jako podstawy stworzenia \u201espo\u0142ecze\u0144stwa opartego na wiedzy”[3]<\/a> w tym wa\u017cnym regionie, kt\u00f3rego wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u201enadal cierpi na analfabetyzm wiedzy i analfabetyzm cyfrowy (s. 2). Raport przyjmuje definicj\u0119 UNESCO z 2005 r. zwrotu \u201espo\u0142ecze\u0144stwo oparte na wiedzy\u201d, zaznaczaj\u0105cym zmiany dziej\u0105ce si\u0119 w \u015bwiecie, w kt\u00f3rym technologia \u201estanowi kamie\u0144 w\u0119gielny\u201d i jest zakotwiczona w nowych sieciach ekonomicznych i komunikacyjnych (s. 35). Raport stwierdza, \u017ce wiedza w krajach arabskich jest hamowana przez \u201elingwistyczn\u0105 izolacj\u0119\u201d j\u0119zyka arabskiego w dziedzinie technologii informatycznej, kt\u00f3ra \u201eujawnia bezradno\u015b\u0107 medi\u00f3w lingwistycznych do rozwini\u0119cia w\u0142a\u015bciwych narz\u0119dzi do pracy i produkcji\u201d (s. 46). Raport zauwa\u017ca tak\u017ce, \u017ce wiedz\u0119 mog\u0105 hamowa\u0107 religijny ekstremizm i nietolerancja, kt\u00f3r\u0105 to sytuacj\u0119 pogarsza dost\u0119pno\u015b\u0107 kana\u0142\u00f3w satelitarnych, specjalizuj\u0105cych si\u0119 w szerzeniu radykalnych pogl\u0105d\u00f3w religijnych (s. 77).<\/p>\n

Stan rozwoju zasob\u00f3w ludzkich w krajach arabskich[4]<\/strong><\/a><\/strong><\/p>\n

Jako wst\u0119p do przegl\u0105du stanu wiedzy raport omawia stan rozwoju zasob\u00f3w ludzkich w krajach arabskich. Dane pokazuj\u0105, \u017ce kraje arabskie dokona\u0142y \u201enieznacznego post\u0119pu\u201d w rozwoju zasob\u00f3w ludzkich od pocz\u0105tku obecnego dziesi\u0119ciolecia (s. 9). Bardziej zauwa\u017calny post\u0119p dokona\u0142 si\u0119 w PKB na g\u0142ow\u0119 ludno\u015bci, kt\u00f3ry wzr\u00f3s\u0142 z 5038 dolara w 2001 r. do oko\u0142o 8 tysi\u0119cy dolar\u00f3w w 2008 r. w kategoriach parytetu si\u0142y nabywczej (PPP)[5]<\/a> . W kategoriach kultury politycznej raport twierdzi, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwa arabskie nadal polegaj\u0105 na \u201epaternalistycznym kontrakcie spo\u0142ecznym\u201d, dostarczaj\u0105cym ludziom opieki spo\u0142ecznej w zamian za ich polityczn\u0105 lojalno\u015b\u0107 wobec w\u0142adc\u00f3w (s.10).<\/p>\n

Reformy rozpocz\u0119te w latach 1980. albo zawiod\u0142y, albo da\u0142y niewielk\u0105 popraw\u0119. W rezultacie wzrasta n\u0119dza. Bogactwo jest \u017ale rozdzielane i przypadki biedy \u2013 z znaczeniu liczby ludzi \u017cyj\u0105cych poni\u017cej poziomu biedy \u2013 osi\u0105gn\u0119\u0142y 18,4 procent, podczas gdy liczba biednych wynosi przeci\u0119tnie 34,7 milina za lata 2000-2006 (s. 11).<\/p>\n

Raport odnosi si\u0119 do \u201cbardzo niskiej suwerenno\u015bci w kategoriach poda\u017cy \u017cywno\u015bci\u201d, co znaczy, \u017ce kraje arabskie nale\u017c\u0105 do kraj\u00f3w o najwy\u017cszej zale\u017cno\u015bci od importu \u017cywno\u015bci na \u015bwiecie. Cho\u0107 suchy klimat jest najwa\u017cniejszym powodem zale\u017cno\u015bci od importu \u017cywno\u015bci, raport wspomina tak\u017ce z\u0142e zarz\u0105dzanie mo\u017cliwo\u015bciami podniesienia produkcji rolnej. Niski poziom zabezpieczenia w \u017cywno\u015b\u0107 najbardziej dotyka ubogich. Podczas gdy bogaci maj\u0105 dost\u0119p do lokalnych ryb, mi\u0119s i warzyw, ubodzy zale\u017c\u0105 od importowanego zbo\u017ca, oliwy i cukru, kt\u00f3rych ceny ustala rynek globalny (s. 12).<\/p>\n

M\u0142oda populacja i wysoka stopa bezrobocia<\/strong><\/p>\n

Kraje arabskie stoj\u0105 przed wyzwaniami powodowanymi przez m\u0142od\u0105 populacj\u0119. Grupa wieku 10-24 odpowiada za dwie trzecie populacji i szacuje si\u0119, \u017ce b\u0119dzie liczy\u0142a 125-150 milion\u00f3w w roku 2025. Wielu z tych m\u0142odych ludzi jest bezrobotnych i dane pokazuj\u0105, \u017ce stopa bezrobocia wzros\u0142a: w latach 1980. wa\u017cona przeci\u0119tna stopa bezrobocia wynosi\u0142a 10,6 procent, w latach 1990. wzros\u0142a do 14,5 procent z najwy\u017cszym poziomem w Algierii (25,3%) i najni\u017cszym w Syrii (8,1%).<\/p>\n

Stopa bezrobocia w\u015br\u00f3d m\u0142odych ludzi jest znacznie wy\u017csza ni\u017c przeci\u0119tna stopa bezrobocia dla ca\u0142ej populacji. W roku 2005 bezrobocie m\u0142odzie\u017cy wynosi\u0142o przeci\u0119tnie 46 procent w Algierii i 6,3 procent w Zjednoczonych Emiratach Arabskich (s. 12). Tworzenie nowych miejsc pracy nie dotrzymuje kroku liczbie nowych ludzi wchodz\u0105cych na rynek pracy, a wi\u0119c wielu tych m\u0142odych ludzi mo\u017ce nigdy nie by\u0107 w stanie zarabia\u0107 na siebie.<\/p>\n

Raport ostrzega tak\u017ce przed ekstremizmem, chocia\u017c rozr\u00f3\u017cnia mi\u0119dzy \u201cskrajn\u0105 lojalno\u015bci\u0105\u201d (ta\u2019asub<\/em>) definiowan\u0105 jako \u201enadmierna \u017carliwo\u015b\u0107 wobec danej idei lub przynale\u017cno\u015bci\u201d, a \u201eekstremizmem\u201d (tataruf<\/em>), kt\u00f3ry neguje Innego, zagra\u017ca lub zabrania wolno\u015bci, bez kt\u00f3rej spo\u0142ecze\u0144stwo oparte na wiedzy nie mo\u017ce si\u0119 rozwija\u0107 (s. 12).<\/p>\n

Wiedza i wolno\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n

Jest fundamentaln\u0105 przes\u0142ank\u0105 to, \u017ce wolno\u015b\u0107 stymuluje wiedz\u0119. Wiedza i wolno\u015b\u0107, utrzymuje raport, s\u0105 \u201edwiema stronami tej samej monety\u201d. Cytuj\u0105c ekonomist\u0119 i laureata Nagrody Nobla Amartyj\u0119 Sena stwierdza, ze wolno\u015b\u0107 przyczynia si\u0119 \u201edo poszerzenia wybor\u00f3w i indywidualnych mo\u017cliwo\u015bci w rozmaitych sferach \u017cycia\u201d. R\u00f3wnie wa\u017cna i prawdziwa jest odwrotno\u015b\u0107: polityczny ucisk d\u0142awi wolno\u015b\u0107 i ogranicza ludzkie wybory, a w rezultacie tak\u017ce rozw\u00f3j. Raport zauwa\u017ca, \u017ce w krajach arabskich zachodzi og\u00f3lny trend przechodzenia poziomu wolno\u015bci ze z\u0142ego do gorszego, zamiast \u201ez dobrego do lepszego\u201d (s. 60).<\/p>\n

Wiele m\u00f3wi si\u0119 o reformie politycznej, ale niekoniecznie jest to realne, bo cz\u0119sto wydaje si\u0119 by\u0107 \u201ezawieszone w powietrzu, niezdolne do zej\u015bcia na poziom rzeczywistego \u015bwiata\u201d z powodu represji i wielorakich mechanizm\u00f3w cenzury (s. 61). Raport mierzy te ograniczenia przy pomocy czterech indeks\u00f3w: (a) Indeksu Wolno\u015bci Prasy; (b) Indeksu Demokracji; (c) Indeksu Postrzegania Korupcji Transparency International; i (d) Indeksu Wolno\u015bci Ekonomicznej:<\/p>\n

(a) Indeks Wolno\u015bci Prasy<\/strong><\/p>\n

Indeks Wolno\u015bci Prasy, publikowany przez \u201eReporter\u00f3w bez granic\u201d, zalicza wszystkie pa\u0144stwa arabskie do tych, kt\u00f3re ograniczaj\u0105 wolno\u015b\u0107 prasy, chocia\u017c w r\u00f3\u017cnym stopniu. Ani jeden kraj nie otrzymuje \u201edobrego\u201d zaszeregowania. Dwa okre\u015bla si\u0119 jako \u201ezadowalaj\u0105ce\u201d, sze\u015b\u0107 ma \u201eznacz\u0105ce problemy\u201d, siedem okre\u015bla si\u0119 jako \u201etrudna sytuacja\u201d i siedem jako \u201ebardzo powa\u017cna sytuacja\u201d. Dwa kraje arabskie s\u0105 umieszczone na samym dole listy 173 badanych kraj\u00f3w (s. 62-63)[6]<\/a> .<\/p>\n

Raport notuje, \u017ce media arabskie dzia\u0142aj\u0105 pod kontrol\u0105 rz\u0105dow\u0105, wykonywan\u0105 przez wiele kana\u0142\u00f3w oficjalnego nadzoru zakotwiczonego w wielu ustawach (s. 65-66). Ponadto wolna i tw\u00f3rcza produkcja napotyka na przeszkody administracyjne ukryte w wymaganiach licencji, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 odebrane w ka\u017cdej chwili. Restrykcje stosuj\u0105 si\u0119 tak\u017ce do szerzenia materia\u0142\u00f3w drukowanych. Cenzura jest szeroko rozprzestrzeniona na etapie przed publikacj\u0105 i mo\u017ce tak\u017ce przyjmowa\u0107 form\u0119 wycofywania ksi\u0105\u017cek z p\u00f3\u0142ek \u201eczasami wiele lat po ich publikacji\u201d. Przy tych przeszkodach do tworzenia i szerzenia informacji, zauwa\u017ca raport, \u201etrudno jest przewidywa\u0107 fal\u0119 wiedzy arabskiej\u201d (s. 66). Zauwa\u017ca tak\u017ce, \u017ce \u201earabskie spo\u0142ecze\u0144stwo obywatelskie nie istnieje na scenie globalnej\u201d, inaczej ni\u017c organizacje pozarz\u0105dowe i grupy konsumenckie w innych krajach rozwijaj\u0105cych si\u0119, kt\u00f3re pomagaj\u0105 krzewi\u0107 wiedz\u0119 i rozw\u00f3j (s. 78).<\/p>\n

Raport podkre\u015bla rozbie\u017cno\u015b\u0107 mi\u0119dzy oficjalnymi obietnicami zagwarantowania wolno\u015bci spo\u0142ecznej i rzeczywist\u0105 polityk\u0105 w terenie, zauwa\u017caj\u0105c, \u017ce ro\u015bnie luka mi\u0119dzy s\u0142owami a czynami (s. 64). Do\u015bwiadczenie pokazuje, \u017ce ten stopie\u0144 rozbie\u017cno\u015bci cz\u0119sto prowadzi do cynizmu politycznego, tworz\u0105c przepa\u015b\u0107 nie do przekroczenia mi\u0119dzy w\u0142adcami i rz\u0105dzonymi.<\/p>\n

Raport podkre\u015bla tabu pisania o religii, polityce i seksie. Te tabu, powiada, nasili\u0142y si\u0119 wraz z przybieraj\u0105c\u0105 fal\u0105 dogmat\u00f3w religijnych, kt\u00f3re podwa\u017cy\u0142y \u201eprawdziw\u0105 warto\u015b\u0107 religii, reprezentowan\u0105 przez ich warto\u015bci etyczne, tolerancyjne nauczanie i umiarkowane praktyki\u201d (s. 76). Wraz z rozrastaniem si\u0119 biedy, marginalizacji spo\u0142ecznej i frustracji politycznej nast\u0119puje wzrost liczby fatw<\/em> (orzecze\u0144 religijnych), oskar\u017caj\u0105cych innych o herezj\u0119 lub apostazj\u0119 (s. 77).<\/p>\n

(b) Indeks Demokracji<\/strong><\/p>\n

Indeks Demokracji, publikowany przez Economic Investigations Unit w londy\u0144skim tygodniku \u201cEconomist\u201d, obejmuje 60 wska\u017anik\u00f3w \u015bledz\u0105cych osi\u0105gni\u0119cia w pi\u0119ciu dziedzinach: procesu wyborczego i pluralizmu, swob\u00f3d obywatelskich, dzia\u0142alno\u015bci rz\u0105du, uczestnictwa politycznego i kultury politycznej. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 kraj\u00f3w arabskich, za wyj\u0105tkiem Iraku, Libanu i okupowanych terytori\u00f3w palesty\u0144skich, otrzyma\u0142a niskie zaszeregowanie w por\u00f3wnaniu z innymi wschodz\u0105cymi krajami, takimi jak Malezja, India, Brazylia i Afryka Po\u0142udniowa (s. 63).<\/p>\n

(c) Indeks Korupcji Transparency International<\/strong><\/p>\n

Transparency International, z siedzib\u0105 w Berlinie, publikuje Indeks Postrzegania Korupcji, kt\u00f3ry mierzy rozmiary korupcji w 180 krajach. W raporcie za rok 2009 17 z 22 arabskich kraj\u00f3w otrzyma\u0142o mniej ni\u017c 5 punkt\u00f3w (na skali 0 do 10), z Somali\u0105 na samym ko\u0144cu skali. Raport znajduje \u201ebezpo\u015brednia korelacj\u0119 mi\u0119dzy spadkiem poziom\u00f3w wolno\u015bci i demokracji, szerzeniem si\u0119 korupcji i obni\u017ceniem si\u0119 wynik\u00f3w pracy rz\u0105du\u201d (s. 63). Nie jest to zaskakuj\u0105ce, poniewa\u017c w nieobecno\u015bci demokracji \u2013 kt\u00f3ra zak\u0142ada odpowiedzialno\u015b\u0107 rz\u0105du wobec wybranych reprezentant\u00f3w narodu \u2013 korupcja szerzy si\u0119 w spos\u00f3b niekontrolowany. Warte zauwa\u017cenia jest to, \u017ce Irak pojawia si\u0119 bardzo nisko na li\u015bcie: jest czwarty od do\u0142u (tylko przed Somali\u0105, Afganistanem i Birm\u0105). Irak jest wi\u0119c niejak\u0105 anomali\u0105, poniewa\u017c cierpi z powodu wysokiego poziomu korupcji, mimo \u017ce ma jeden z najbardziej konkurencyjnych system\u00f3w politycznych w \u015bwiecie arabskim.<\/p>\n

(d) Indeks Swobody Ekonomicznej<\/strong><\/p>\n

Dla zmierzenia poziomu swobody ekonomicznej raport pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 Indeksem Swobody Ekonomicznej wydawanym przez Heritage Foundation w Waszyngtonie. Indeks bada dziesi\u0119\u0107 swob\u00f3d, ka\u017cda ma przypisan\u0105 r\u00f3wn\u0105 wag\u0119 i jest oceniana na skali 1-100 (100 reprezentuje maksymalny poziom swobody). Indeks zosta\u0142 wydany w 2009 r., ale obejmuje dane do drugiej po\u0142owy roku 2007.<\/p>\n

Z 17 kraj\u00f3w arabskich, jakie obejmuje ten indeks, dziewi\u0119\u0107 zosta\u0142o okre\u015blone jako \u201ew znacznej mierze niewolne\u201d, a sze\u015b\u0107 jako \u201eumiarkowanie wolne\u201d. Ani jeden kraj nie zosta\u0142 zaliczony do \u201ewolnych\u201d (s. 68).<\/p>\n

Kwestia swobody ekonomicznej jest kluczowa dla dziedziny wiedzy. Ekonomicznie wolne spo\u0142ecze\u0144stwo to takie, w kt\u00f3rym inicjatywa jest nagradzana, konkurencja zach\u0119cana, utrzymuje si\u0119 uczciwy handel i wymagana jest odpowiedzialno\u015b\u0107. System ekonomiczny, kt\u00f3ry jest niewolny lub tylko cz\u0119\u015bciowo wolny, to w najlepszym wypadku system, w kt\u00f3rym sektor publiczny \u2013 w kt\u00f3rym brak przedsi\u0119biorczo\u015bci i si\u0142 rynkowych \u2013 tworzy du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 gospodarki narodowej. W najgorszym wypadku jest to system, w kt\u00f3rym w\u0142adze wymagaj\u0105 rozmaitych licencji u\u017cywanych jako \u017ar\u00f3d\u0142o \u201erenty\u201d (tj. \u0142ap\u00f3wek i nielegalnych op\u0142at dla urz\u0119dnik\u00f3w).<\/p>\n

Jedn\u0105 wart\u0105 zauwa\u017cenia przewag\u0105 kraj\u00f3w arabskich jest ich wysoki stopie\u0144 wolno\u015bci podatkowej, przypisany niskiemu poziomowi opodatkowania lub w wypadku niekt\u00f3rych pa\u0144stwa Zatoki Perskiej ca\u0142kowitemu brakowi opodatkowania (s. 69). Indeks pokazuje, \u017ce pa\u0144stwa Gulf Cooperation Council (GCC) \u201ezrealizowa\u0142y najwy\u017csz\u0105 przeci\u0119tn\u0105 swobod\u0119 ekonomiczn\u0105 w\u015br\u00f3d kraj\u00f3w arabskich\u201d dzi\u0119ki otwarto\u015bci ekonomicznej i \u015brodowisku przyjaznemu dla bezpo\u015brednich inwestycji zagranicznych (s. 70).<\/p>\n

Podsumowuj\u0105c dotychczasowe stwierdzenia raport wnioskuje, \u017ce \u201cstan \u015brodowiska umo\u017cliwiaj\u0105cego wiedz\u0119, ogl\u0105dany pod k\u0105tem wolno\u015bci w \u015bwiecie arabskim, nie stymuluje post\u0119pu osi\u0105gania wiedzy\u201d (s. 82) i \u017ce w wyniku tego jako\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa opartego na wiedzy nadal jest mizerna w por\u00f3wnaniu z innymi cz\u0119\u015bciami \u015bwiata.<\/p>\n

Edukacja i tworzenie kapita\u0142u wiedzy<\/strong><\/p>\n

Ten dzia\u0142 raportu otwiera pozytywna obserwacja, \u017ce kraje arabskie uczyni\u0142y znaczny post\u0119p w trzech kluczowych wska\u017anikach edukacji, a mianowicie poziomie umiej\u0119tno\u015bci czytania i pisania, poziomie uczestnictwa w nauce w szko\u0142ach \u015brednich i poziomie uczestnictwa w wykszta\u0142ceniu uniwersyteckim. Szczeg\u00f3lnie imponuj\u0105ce s\u0105 post\u0119py w walce z analfabetyzmem: podczas gdy w 1980 r. 55 procent m\u0119\u017cczyzn i 25 procent kobiet umia\u0142o czyta\u0107 i pisa\u0107, w roku 2005 dane te wynosi\u0142y a\u017c 82 procent dla m\u0119\u017cczyzn i 62 procent dla kobiet (s.98).<\/p>\n

Mimo tych zach\u0119caj\u0105cych osi\u0105gni\u0119\u0107 nadal jest 60 milion\u00f3w Arab\u00f3w, z czego dwie trzecie kobiet, kt\u00f3rzy s\u0105 analfabetami i oko\u0142o dziewi\u0119\u0107 milion\u00f3w dzieci, kt\u00f3re nie chodz\u0105 do szko\u0142y. Do szk\u00f3\u0142 \u015brednich ucz\u0119szcza tylko 55 procent dzieci w por\u00f3wnaniu do 80 procent w \u015bwiecie uprzemys\u0142owionym. Niskie uczestnictwo w kszta\u0142ceniu na poziomie \u015brednim, a nast\u0119pnie na poziomie wy\u017cszym budzi pytania o mo\u017cliwo\u015b\u0107 kraj\u00f3w arabskich budowania spo\u0142ecze\u0144stwa opartego na wiedzy (s. 99). Ponadto raport podnosi w\u0105tpliwo\u015bci co do wiarygodno\u015bci wska\u017anik\u00f3w ilo\u015bciowych, sugeruj\u0105c, \u017ce dane ucz\u0119szczania do szk\u00f3\u0142 \u015brednich mog\u0105 by\u0107 wypaczone i przesadzone z powodu \u201etakich niezdrowych zjawisk jak wysoki odsetek repetent\u00f3w i zapychania klas szkolnych uczniami poza rozs\u0105dne granice dla danej grupy wieku\u201d (s. 101). Wed\u0142ug raportu dane s\u0105 przesadzone o 10 do 21 procent (s. 101-102).<\/p>\n

Innym problemem jest jako\u015b\u0107 wiedzy zdobywanej w szkole. Badanie przeprowadzone w 2007 r. w\u015br\u00f3d uczni\u00f3w klas \u00f3smych stwierdzi\u0142o, \u017ce uczniowie arabscy wypadaj\u0105 bardzo \u017ale w matematyce (kraje arabskie zaj\u0119\u0142y 30-51 miejsce w\u015br\u00f3d 51 uczestnicz\u0105cych kraj\u00f3w). Co wi\u0119cej, badania dotycz\u0105ce program\u00f3w szkolnych nauk \u015bcis\u0142ych i matematyki pokaza\u0142y, \u017ce \u201eca\u0142kowicie brakuje aktywno\u015bci maj\u0105cej na celu rozw\u00f3j umiej\u0119tno\u015bci uczni\u00f3w zbierania, porz\u0105dkowania, przesiewania i analizowania informacji\u201d (s. 106).<\/p>\n

Je\u015bli chodzi o nauczanie na poziomie powy\u017cej szko\u0142y \u015bredniej liczba student\u00f3w nauk \u015bcis\u0142ych i przyrodniczych oraz matematyki pozostaje daleko w tyle za liczb\u0105 student\u00f3w literatury, nauk spo\u0142ecznych, prawa, biznesu i administracji. Jest to sprzeczne z narodowymi aspiracjami stworzenia \u201ekapita\u0142u ludzkiego zdolnego do zamkni\u0119cia naukowej i cyfrowej przepa\u015bci\u201d mi\u0119dzy krajami arabskimi i \u015bwiatem uprzemys\u0142owionym (s. 115). Raport dochodzi do wniosku, \u017ce \u201eilo\u015bciowe zdobycze\u201d osi\u0105gni\u0119te przez kraje arabskie w kategoriach uczni\u00f3w zapisanych do szk\u00f3\u0142 nie dotrzymuj\u0105 kroku \u201ezdobyczom jako\u015bciowym\u201d, hamuj\u0105c mo\u017cliwo\u015b\u0107 wielu z tych kraj\u00f3w w uczestnictwie w ekonomii opartej na wiedzy (s. 131).<\/p>\n

Przepa\u015b\u0107 cyfrowa<\/strong><\/p>\n

Wiele kraj\u00f3w arabskich, szczeg\u00f3lnie te, kt\u00f3re maj\u0105 bogactwo ropy naftowej, uczyni\u0142o znaczny post\u0119p w dziedzinach technologii informacji i komunikacji, i mieszcz\u0105 si\u0119 do\u015b\u0107 wysoko na wska\u017anikach World Economic Forum. Przegl\u0105daj\u0105c jednak krajobraz wiedzy arabskiej jako ca\u0142o\u015bci raport stwierdza, \u017ce przepa\u015b\u0107 cyfrowa \u201epozostaje i jest ostra\u201d szczeg\u00f3lnie je\u015bli chodzi o \u201e zawarto\u015b\u0107 cyfrow\u0105\u201d u\u017cywan\u0105 jako \u201ewskaz\u00f3wka do u\u017cytkowania i produkcji wiedzy po arabsku\u201d (s. 143). Jednym z przejaw\u00f3w tej przepa\u015bci cyfrowej jest u\u017cytkowanie Internetu. Poza czterema pa\u0144stwami Zatoki Perskiej \u2013 Bahrajnem, Kuwejtem, Katarem i Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi \u2013 poziom u\u017cywania Internetu w krajach arabskich jest bliski 17%, znacznie ni\u017cej ni\u017c przeci\u0119tna \u015bwiatowa 22 procent (s. 146-149).<\/p>\n

Ograniczona zdolno\u015b\u0107 bada\u0144 i finansowania<\/strong><\/p>\n

Arabskie o\u015brodki badawcze, tak publiczne, jak prywatne, bardziej zajmuj\u0105 si\u0119 mechanicznym transferem technologii ni\u017c \u201eulokalnieniem\u201d wiedzy, tak by \u201epozwoli\u0107 na innowacje i lokaln\u0105 produkcj\u0119 wiedzy\u201d (s. 187). Wydatki na badania naukowe s\u0105 mizerne i w wi\u0119kszo\u015bci kraj\u00f3w arabskich nie przekraczaj\u0105 0,3 procenta PKB (w por\u00f3wnaniu z 2,68 procent PKB w Stanach Zjednoczonych, 3,18 procent w Japonii i 3,8 procent w Szwecji( (s. 192). Przy takich wadach systemu edukacyjnego nie dziwi, \u017ce innowacje pozostaj\u0105 w tyle za \u201einnymi filarami wiedzy\u201d (s. 181).<\/p>\n

Ucieczka kapita\u0142u ludzkiego<\/strong><\/p>\n

W wieku globalizacji ucieczka kapita\u0142u ludzkiego jest wa\u017cnym sk\u0142adnikiem przep\u0142ywu wiedzy. Z ograniczonymi mo\u017cliwo\u015bciami bada\u0144 z powodu braku funduszy, marnym wynagrodzeniem dla badaczy i biurokratycznymi w\u0105skimi gard\u0142ami, kraje arabskie cierpi\u0105 z powodu powa\u017cnego drena\u017cu wysoko wykwalifikowanego kapita\u0142u ludzkiego. Dane o tym s\u0105 ograniczone, ale ocenia si\u0119, \u017ce oko\u0142o 45 procent arabskich student\u00f3w, kt\u00f3rzy studiuj\u0105 za granic\u0105, decyduje si\u0119 na pozostanie tam. Raport sugeruje, cho\u0107 mo\u017ce to by\u0107 niejaka przesada, \u017ce warto\u015b\u0107 \u201ewyeksportowanego\u201d arabskiego kapita\u0142u ludzkiego r\u00f3wna si\u0119 warto\u015bci eksportu arabskiej nafty i gazu (s. 208). Co ciekawe, to cztery kraje GCC odczuwaj\u0105 najwi\u0119kszy drena\u017c m\u00f3zg\u00f3w. Na skali 1 do 7 Arabia Saudyjska, Bahrajn, Kuwejt, Zjednoczone Emiraty Arabskie i Katar maj\u0105 tu punkty 4,6; 4,7;5,6 i 5,7 odpowiednio, podczas gdy Egipt i Syria maj\u0105 2,3 (s. 209). Mo\u017cliwym wyja\u015bnieniem jest to, \u017ce eksportuj\u0105ce rop\u0119 naftow\u0105 kraje mog\u0105 pozwoli\u0107 sobie na wysy\u0142anie najwi\u0119kszej liczby student\u00f3w za granic\u0119 i st\u0105d bierze si\u0119 najwy\u017cszy poziom drena\u017cu m\u00f3zg\u00f3w.<\/p>\n

Proponowane dzia\u0142anie dla stworzenia spo\u0142ecze\u0144stwa opartego na wiedzy<\/strong><\/p>\n

Raport oferuje \u201cwizj\u0119\u201d dla stworzenia spo\u0142ecze\u0144stwa opartego na wiedzy w krajach arabskich. Ta wizja wymaga rozwoju wzd\u0142u\u017c trzech osi: stworzenie przyjaznego \u015brodowiska, transfer i \u201eulokalnienie\u201d wiedzy oraz stosowanie wiedzy w s\u0142u\u017cbie sta\u0142ego rozwoju zasob\u00f3w ludzkich (s. 227-228). Pierwsza o\u015b wymaga rozszerzenia zakresu wolno\u015bci, podczas gdy druga wymaga rozwoju j\u0119zyka arabskiego i rewitalizacji my\u015bli arabskiej. Trzecia o\u015b wymaga umieszczenia wiedzy w gospodarkach kraj\u00f3w arabskich, by po\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 z sieciami ekonomicznymi, rynkiem elektronicznym i stosunkami finansowymi wymaganymi przez dzisiejsz\u0105 now\u0105 gospodark\u0119 globaln\u0105 (s. 229).<\/p>\n

Wnioski<\/strong><\/p>\n

Podobnie jak wiele raport\u00f3w tego typu wydanych w ostatnich latach przez mi\u0119dzynarodowe organizacje, szczeg\u00f3lnie przez Program Narod\u00f3w Zjednoczonych ds. Rozwoju (UNDP) ten raport odwa\u017cnie skupia si\u0119 na kwestiach zamiatanych cz\u0119sto pod dywan przez badaczy arabskich studiuj\u0105cych w\u0142asne kraje. Zalet\u0105 raport\u00f3w tego typu jest to, \u017ce dostarczaj\u0105 platformy badaczom arabskim do na\u015bwietlenia problem\u00f3w spo\u0142ecznych, politycznych i ekonomicznych, kt\u00f3re hamuj\u0105 stworzenie spo\u0142ecze\u0144stw opartych na wiedzy w \u015bwiecie arabskim. G\u0142\u00f3wnym przes\u0142aniem tego raportu jest, \u017ce je\u015bli nie nast\u0105pi poprawa system\u00f3w edukacyjnych i wolno\u015bci, \u015bwiat arabski pozostanie w tyle i minie go rewolucja komunikacyjna i technologiczna, kt\u00f3ra ogarnia ca\u0142y \u015bwiat.<\/p>\n

*Dr Nimrod Raphaeli jest starszym analitykiem w MEMRI.<\/em><\/p>\n

\n

[1]<\/a> United Nations Development Programme: Arab Knowledge Report 2009\u2014Towards Productive Intercommunication for Knowledge (2009).<\/p>\n

[2]<\/a> Liczby w nawiasach odnosz\u0105 sie do numer\u00f3w stron, chyba \u017ce zaznaczono inaczej.<\/p>\n

[3]<\/a> \u201cSpo\u0142ecze\u0144stwo oparte na wiedzy\u201d to spo\u0142ecze\u0144stwo, kt\u00f3re \u201ctworzy, dzieli si\u0119 i u\u017cywa wiedzy dla podniesienia zamo\u017cno\u015bci i dobrostanu swojej ludno\u015bci\u201d. http:\/\/www.digitalstrategy.govt.nz\/Resources\/Glossary-of-Key-Terms\/<\/a><\/p>\n

[4]<\/a> Raport UNDP ca\u0142y czas m\u00f3wi o \u201cregionie arabskim\u201d. Jest to kontrowersyjne okre\u015blenie, je\u015bli ma si\u0119 odnosi\u0107 do Bliskiego Wschodu, poniewa\u017c nie wszystkie kraje na Bliskim Wschodzie s\u0105 arabskie (np. Somalia i Komory). Dlatego w tym przegl\u0105dzie u\u017cywamy okre\u015blenia \u201ekraje arabskie\u201d.<\/p>\n

[5]<\/a> PPPwylicza kursy walutowe w kategoriach tego, ile d\u00f3br mo\u017cna w r\u00f3\u017cnych krajach kupi\u0107 za dan\u0105 walut\u0119.<\/p>\n

[6]<\/a> Dziwna rzecz, tabela 7 w aneksie (s. 277) daje Irakowi bardzo nisk\u0105 pozycj\u0119 w indeksie wolno\u015bci prasy: ten kraj jest umieszczony na 158 miejscu ze 173, tylko o jedn\u0105 pozycj\u0119 powy\u017cej ci\u0119\u017cko kontrolowanej i monolitycznej prasy syryjskiej, kt\u00f3ra jest na li\u015bcie na pozycji 159. Zaszeregowanie Iraku mog\u0142o by\u0107 w\u0142a\u015bciwe za rz\u0105d\u00f3w Saddama Husajna, ale jest ca\u0142kowicie wprowadzaj\u0105ce w b\u0142\u0105d i nies\u0142uszne w Iraku po 2003 r., gdzie wszelkiego rodzaju gazety s\u0105 publikowane ze znacznym stopniem swobody, a restrykcji na publikowanie ksi\u0105\u017cek prawie nie ma.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wprowadzenie „Kiedy wszyscy b\u0119d\u0105 mieli dost\u0119p do wiedzy, nadejdzie czas demokracji”. (Victor Hugo, oko\u0142o 1840 r.) „Lud ciemny jest pos\u0142uszniejszy ni\u017c wykszta\u0142cony” (Egipski w\u0142adca Muhammad Said Pasha, oko\u0142o 1860 r.) – UNDP Report, s.98 Regionalne Biuro Pa\u0144stw Arabskich Programu Narod\u00f3w Zjednoczonych ds. Rozwoju (UNDP) we wsp\u00f3\u0142pracy z fundacj\u0105 Mohammed bin Rashid Al-Maktoum w Abu-Dhabi, opublikowa\u0142o […]<\/p>\n","protected":false},"author":15,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[825,833,835,836],"tags":[],"class_list":["post-933","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-reformy-w-swiecie-arabskim-i-muzulmanskim","category-badania-i-analizy","category-archiwum","category-tematy"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www2.memri.org\/polish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/933","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www2.memri.org\/polish\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www2.memri.org\/polish\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www2.memri.org\/polish\/wp-json\/wp\/v2\/users\/15"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www2.memri.org\/polish\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=933"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www2.memri.org\/polish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/933\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www2.memri.org\/polish\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=933"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www2.memri.org\/polish\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=933"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www2.memri.org\/polish\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=933"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}