\n
Wst\u0119p<\/B>
\n
Program Narod\u00f3w Zjednoczonych ds. Rozwoju wyda\u0142 pi\u0105ty tom w serii Raport o Rozwoju Spo\u0142ecznym w Pa\u0144stwach Arabskich (HDR) autorstwa intelektualist\u00f3w i uczonych z kraj\u00f3w arabskich, kt\u00f3rzy nie maj\u0105 szans na to, by ich wys\u0142uchano we w\u0142asnych krajach. We wst\u0119pie autorzy ubolewaj\u0105 nad faktem, \u017ce siedem lat po publikacji pierwszego HDR (2002) \u201elinia uskoku prze\u015bledzona w tej analizie mog\u0142a si\u0119 pog\u0142\u0119bi\u0107\u201d. Obecny HDR jest nastawiony na ustalenie, dlaczego przeszkody rozwoju spo\u0142ecznego \u201eokaza\u0142y si\u0119 tak uparte\u201d. (s. 1)
\n
W sferze poj\u0119ciowej raport rozr\u00f3\u017cnia mi\u0119dzy rozwojem spo\u0142ecznym a bezpiecze\u0144stwem ludzi, przy czym to drugie stanowi g\u0142\u00f3wny przedmiot zainteresowania raportu. Podczas gdy rozw\u00f3j spo\u0142eczny zajmuje si\u0119 \u201ezdolno\u015bciami i mo\u017cliwo\u015bciami jednostki\u201d, bezpiecze\u0144stwo ludzi \u201ekoncentruje si\u0119 na umo\u017cliwieniu ludziom ograniczenia i oddalenia zagro\u017cenia ich \u017cycia, \u017ar\u00f3de\u0142 utrzymania i godno\u015bci ludzkiej\u201d. (s. 2) W regionie arabskim dominuje ludzka niepewno\u015b\u0107 zamiast ludzkiego bezpiecze\u0144stwa, na co wp\u0142ywaj\u0105 okupacja militarna i zbrojny konflikt, wadliwe konstytucje, wadliwe prawa i zmiany klimatyczne. (s. 2)
\n
Uszeregowanie kraj\u00f3w arabskich wed\u0142ug Wska\u017anika Rozwoju Spo\u0142ecznego (HDI) pokazuje wielk\u0105 rozbie\u017cno\u015b\u0107 mi\u0119dzy niewieloma krajami, kt\u00f3re plasuj\u0105 si\u0119 wysoko, i wi\u0119kszo\u015bci\u0105 kraj\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 oceniane znacznie ni\u017cej. Globalnie Kuwejt zajmuje miejsce #33, za nim Katar #35 i Arabia Saudyjska #61. Nast\u0119pne s\u0105 Jordania #86, Tunezja #91, Algieria #104, Okupowane Terytoria Palesty\u0144skie #106, <\/A> [2]<\/A> Syria #108, Maroko #126 <\/A> [3]<\/A> , and Jemen #153. (s.229) Irak i Somalia nie s\u0105 ocenione. Siedem wymiar\u00f3w zagro\u017ce\u0144 dla region arabskiego <\/B> Raport identyfikuje siedem wymiar\u00f3w zagro\u017ce\u0144 dla regionu arabskiego<\/A> [4]<\/A> . W tym komunikacie dokonamy przegl\u0105du r\u00f3\u017cnych sk\u0142adnik\u00f3w ka\u017cdego z tych wymiar\u00f3w pod k\u0105tem tego, jak wp\u0142ywaj\u0105 one na ludzkie bezpiecze\u0144stwo lub niepewno\u015b\u0107 w krajach arabskich, kt\u00f3re obejmuj\u0105 22 kraje arabskie b\u0119d\u0105ce cz\u0142onkami Ligii Arabskiej. W\u0142\u0105czony jest tu Egipt, najwi\u0119kszy pod wzgl\u0119dem liczby mieszka\u0144c\u00f3w; Arabia Saudyjska i wi\u0119kszo\u015b\u0107 kraj\u00f3w Zatoki Perskiej, najbogatsze pod wzgl\u0119dem dochodu na g\u0142ow\u0119; upad\u0142e pa\u0144stwo Somalii i odleg\u0142a wyspa Komoro na Oceanie Indyjskim. 1. Ludzie i ich niepewne \u015brodowisko <\/B> Presja populacyjna i kurcz\u0105ce si\u0119 zasoby stanowi\u0105 powa\u017cne wyzwanie dla bezpiecze\u0144stwa regionu. Przewiduje si\u0119, \u017ce populacja kraj\u00f3w arabskich wzro\u015bnie do oko\u0142o 395 milion\u00f3w do roku 2015 w por\u00f3wnaniu z 317 milionami w roku 2007 i 150 milionami w roku 1980. Najpowa\u017cniejszym aspektem demograficznego profilu jest \u201ewy\u017c m\u0142odzie\u017cy\u201d. Oko\u0142o 60% populacji kraj\u00f3w arabskich jest poni\u017cej 25 roku \u017cycie, co czyni, \u017ce ten region jest jednym z najbardziej m\u0142odzie\u0144czych na \u015bwiecie ze \u015bredni\u0105 wieku 22 lata w por\u00f3wnaniu do globalnej przeci\u0119tnej 28 lat. (s. 3) T\u0119 struktur\u0119 demograficzn\u0105 przypisuje si\u0119 najwy\u017cszemu przyrostowi naturalnemu na \u015bwiecie. Od lat 1975-1980 ca\u0142kowity wska\u017anik rozrodczo\u015bci dla regionu wynosi\u0142 6,5, co znaczy, \u017ce przeci\u0119tna kobieta arabska urodzi\u0142a sze\u015bcioro lub siedmioro dzieci. Wska\u017anik ten zmala\u0142 do 3,6 w latach 2000-2005, nadal wy\u017cej ni\u017c wska\u017anik zast\u0119powalno\u015bci pokole\u0144 wynosz\u0105cy 2,1 (s. 34). W rzeczywisto\u015bci przewidywany wska\u017anik wzrostu populacji w krajach arabskich na lata 2010-2015 jest dwukrotno\u015bci\u0105 przeci\u0119tnej \u015bwiatowej. (s. 35) Raport identyfikuje szereg problem\u00f3w \u015brodowiskowych, kt\u00f3re gwa\u0142towny wzrost populacji mo\u017ce pogorszy\u0107. W\u015br\u00f3d tych problem\u00f3w s\u0105 niedobory wody spot\u0119gowane przez zale\u017cno\u015b\u0107 od zasob\u00f3w wodnych dzielonych z s\u0105siaduj\u0105cymi [nie arabskimi] krajami, szczeg\u00f3lnie w Egipcie, Iraku i Syrii; obci\u0105\u017cenie system\u00f3w wody gruntowej, cz\u0119sto jedynego \u017ar\u00f3d\u0142a \u015bwie\u017cej wody; niebezpiecze\u0144stwo pustynnienia (86,4 procenta totalnego obszaru regionu poch\u0142on\u0119\u0142a pustynia); i zanieczyszczenie wody (przypisane mi\u0119dzy innymi wzrostowi u\u017cycia nawoz\u00f3w chemicznych i pestycyd\u00f3w). Raport wydaje si\u0119 czerpa\u0107 pociech\u0119 z faktu, \u017ce Stany Zjednoczone w roku 2003 wykazywa\u0142y stopie\u0144 zanieczyszczenia 10 razy wy\u017cszy ni\u017c najgorszy truciciel arabski, za\u015b Federacja Rosyjska przewy\u017csza\u0142a go 7,5 razy. Region jako ca\u0142o\u015b\u0107 ma oszacowane 300 miliard\u00f3w metr\u00f3w sze\u015bciennych wody, co stanowi 1 procent totalnych zasob\u00f3w wodnych \u015bwiata, podczas gdy populacja regionu stanowi 5 procent populacji \u015bwiatowej. (s. 139). Raport ostrzega, \u017ce du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 populacji regionu b\u0119dzie mia\u0142a trudno\u015bci z wod\u0105, podczas gdy inne do\u015bwiadcz\u0105 niedobor\u00f3w wody. (s. 39) Z drugiej strony zanieczyszczenie powietrza jest w krajach arabskich og\u00f3lnie w grupie najni\u017cszego na \u015bwiecie, g\u0142\u00f3wnie dlatego, \u017ce wiele kraj\u00f3w arabskich \u201enie post\u0105pi\u0142o zbyt daleko z industrializacj\u0105\u201d. (s. 3) W sumie raport ostrzega, \u017ce degradacja \u015brodowiska jest na daj\u0105c\u0105 si\u0119 przewidzie\u0107 przysz\u0142o\u015b\u0107 gro\u017aniejsza od wojny. (s. 50) 2. Pa\u0144stwo i jego ludzie \u017cyj\u0105cy w niepewno\u015bci<\/B> Granice wi\u0119kszo\u015bci pa\u0144stw arabskich zosta\u0142y wytyczone przez w\u0142adze kolonialne, w\u0142\u0105czaj\u0105c rozmaite grupy etniczne, religijne i j\u0119zykowe jako grupy mniejszo\u015bciowe. Zamiast powa\u017cnego wysi\u0142ku zintegrowania tych heterogenicznych grup w nar\u00f3d-pa\u0144stwo, wi\u0119kszo\u015b\u0107 kraj\u00f3w arabskich pr\u00f3bowa\u0142a je podporz\u0105dkowa\u0107 czemu\u015b, co raport okre\u015bla jako \u201estruktury dowodzenia\u201d. Nic dziwnego, \u017ce wiele tych grup kwestionuje legitymacj\u0119 pa\u0144stwa, w kt\u00f3rym \u017cyj\u0105. Szereg pisarzy arabskich uwa\u017ca, \u017ce osi\u0105gni\u0119cie indywidualnego ludzkiego bezpiecze\u0144stwa \u201eb\u0119dzie skutkowa\u0142o w przekszta\u0142ceniu pa\u0144stwa autorytarnego w pa\u0144stwo respektuj\u0105ce rz\u0105dy prawa\u201d. (s.23) Raport podkre\u015bla konstytucyjne wady pa\u0144stw arabskich i ich niezdolno\u015b\u0107 do trzymania si\u0119 mi\u0119dzynarodowych konwencji rz\u0105dz\u0105cych prawem do \u017cycia i prawem do wolno\u015bci. Istotnie, raport oskar\u017ca pa\u0144stwa arabskie o przyjmowanie ideologicznych i doktrynalnych sformu\u0142owa\u0144 w swoich konstytucjach, kt\u00f3re \u201eodbieraj\u0105 wszelk\u0105 tre\u015b\u0107 klauzulom o og\u00f3lnych prawach i wolno\u015bciach\u201d. (s. 5). Raport wskazuje, \u017ce sze\u015b\u0107 [nienazwanych] kraj\u00f3w arabskich zabrania tworzenia partii politycznych. W wielu innych istniej\u0105 restrykcje, szczeg\u00f3lnie wobec tworzenia partii opozycyjnych, kt\u00f3re s\u0105 r\u00f3wnoznaczne ich zakazowi. Je\u015bli chodzi o spo\u0142ecze\u0144stwo obywatelskie w wi\u0119kszo\u015bci z tych kraj\u00f3w znajduje si\u0119 ono pod wieloma restrykcyjnymi regulacjami, kt\u00f3re w praktyce powoduj\u0105, \u017ce nie dzia\u0142a ono skuteczne, je\u015bli nie jest ca\u0142kowicie bezu\u017cyteczne. Pod przykrywk\u0105 bezpiecze\u0144stwa narodowego wiele kraj\u00f3w arabskich zamieni\u0142o stan wojenny lub stan wyj\u0105tkowy w trwa\u0142y spos\u00f3b prowadzenia \u017cycia politycznego. Tym miarom towarzysz\u0105 cz\u0119sto sponsorowane przez pa\u0144stwo praktyki tortur i nielegalnego internowania. Tak\u017ce tutaj sze\u015b\u0107 nienazwanych pa\u0144stw zostaje oskar\u017conych o praktykowanie tortur. (s. 6) W niekt\u00f3rych wypadkach liczba ofiar si\u0119ga tysi\u0119cy. (s. 61) Pod nieobecno\u015b\u0107 mechanizm\u00f3w gwarantuj\u0105cych zachowanie r\u00f3wnowagi politycznej ga\u0142\u0105\u017a wykonawcza rz\u0105du kontroluje zar\u00f3wno ustawodawcz\u0105, jak i s\u0105downicz\u0105 ga\u0142\u0105\u017a pa\u0144stwa. Niezale\u017cno\u015b\u0107 s\u0105d\u00f3w istnieje na papierze i s\u0119dziowie cz\u0119sto s\u0105 obiektem kaprys\u00f3w niedemokratycznie wybranych postaci politycznych. Raport ubolewa nad tragicznym faktem, \u017ce \u201ewszystkie g\u0142owy pa\u0144stw arabskich dzier\u017c\u0105 w\u0142adz\u0119 absolutna, przed nikim nie odpowiadaj\u0105c\u201d. (s. 6) Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c ten raport wskazuje na \u201edeficyt bezpiecze\u0144stwa cz\u0142owieka\u201d mimo konstytucyjnych zapewnie\u0144 w pa\u0144stwach arabskich. (s. 76) Irak po inwazji zdecydowanie by\u0142by wyj\u0105tkiem, poniewa\u017c prezydent republiki ma niewielk\u0105 w\u0142adz\u0119, a premier musi nieustannie tasowa\u0107 konkuruj\u0105ce si\u0142y polityczne zar\u00f3wno w rz\u0105dzie, jak i poza nim, \u017ceby utrzyma\u0107 niepor\u0119czn\u0105 koalicj\u0119. Osobista niepewno\u015b\u0107 cz\u0142onk\u00f3w nara\u017conych grup<\/B> Ten wymiar zajmuje si\u0119 trzema kwestiami, kt\u00f3re wp\u0142ywaj\u0105 na osobiste bezpiecze\u0144stwo obywateli w krajach arabskich. Obejmuj\u0105 one przemoc wobec kobiet, handel lud\u017ami i los uchod\u017ac\u00f3w oraz przesiedle\u0144c\u00f3w wewn\u0105trz kraju. Raport szczeg\u00f3lnie podkre\u015bla brak bezpiecze\u0144stwa dla niekt\u00f3rych grup ludzi, kt\u00f3re s\u0105 poza g\u0142\u00f3wnym nurtem spo\u0142ecze\u0144stwa. W kategoriach przemocy wobec kobiet raport stwierdza, \u017ce arabskie kobiety \u201cnadal s\u0105 zwi\u0105zane patriarchalnymi wzorcami pokrewie\u0144stwa, zalegalizowan\u0105 dyskryminacj\u0105, spo\u0142ecznym podporz\u0105dkowaniem i zakorzenion\u0105 dominacj\u0105 m\u0119\u017cczyzn\u201d. (s. 7) Kobiety doznaj\u0105 r\u00f3\u017cnych form przemocy, od bicia do gwa\u0142tu i morderstwa, lub s\u0105 ofiarami praktyk kulturowych, takich jak okaleczanie genitali\u00f3w kobiecych. Kraje arabskie nadal nie przyj\u0119\u0142y praw zabraniaj\u0105cych ma\u0142\u017ce\u0144stw dzieci przed osi\u0105gni\u0119ciem pe\u0142noletnio\u015bci. Handel lud\u017ami jest wielomiliardowym podziemnym biznesem, w kt\u00f3ry zaanga\u017cowane jest wiele kraj\u00f3w arabskich s\u0142u\u017c\u0105cych jako punkt docelowy<\/I> handlu, kraj tranzytowy<\/I> lub \u017ar\u00f3d\u0142o<\/I> os\u00f3b sprzedawanych. (s. 8) Poza \u201ctrwaj\u0105c\u0105 najd\u0142u\u017cej na \u015bwiecie kwesti\u0105 uchod\u017ac\u00f3w [palesty\u0144skich]\u201d oraz kwesti\u0105 uchod\u017ac\u00f3w w Darfurze, raport szacuje liczb\u0119 przesiedle\u0144c\u00f3w w ramach w\u0142asnego kraju na 9,8 milion\u00f3w; wi\u0119kszo\u015b\u0107 znajduje si\u0119 w sze\u015bciu pa\u0144stwach arabskich \u2013 Sudanie, Iraku, Somalii, Libanie, Syrii i Jemenie. 1. Niestabilny wzrost, wysokie bezrobocie i trwaj\u0105ca bieda <\/B> Raport sugeruje, \u017ce naftowe bogactwo kraj\u00f3w arabskich daje wprowadzaj\u0105cy w b\u0142\u0105d obraz ich sytuacji ekonomicznej, kt\u00f3ra kryje strukturalne s\u0142abo\u015bci, wynikaj\u0105ce z niepewno\u015bci tak kraj\u00f3w, jak obywateli. (s. 9) Zale\u017cno\u015b\u0107 od dochod\u00f3w z ropy naftowej, kt\u00f3re same s\u0105 zak\u0142adnikami czynnik\u00f3w zewn\u0119trznych, tworzy o\u017cywienia i zapa\u015bci gospodarcze, kt\u00f3re s\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0105 niepewno\u015bci ekonomicznej. (s. 100) \u201eTyrania ropy naftowej destabilizowa\u0142a gospodarki arabskie, tak petro-gospodarki jak i inne, od lat 1970\u201d. (s. 198) W innym miejscu raport wskazuje, \u017ce model rozwoju nap\u0119dzany rop\u0105 naftow\u0105 doprowadza do wzrostu bezrobocia. (s. 199) Raport podkre\u015bla bardzo niepokoj\u0105cy fakt, \u017ce przez niemal dwadzie\u015bcia pi\u0119\u0107 lat od 1980 r. region \u201eniemal nie do\u015bwiadczy\u0142 \u017cadnego wzrostu ekonomicznego\u201d. Czerpi\u0105c z danych Banku \u015awiatowego raport twierdzi, \u017ce rzeczywisty [wzrost minus inflacja] PKB na g\u0142ow\u0119 w krajach arabskich wzr\u00f3s\u0142 o zaledwie 6,4 procenta przez ca\u0142y okres 24 lat od 1980 do 2004 r., co odpowiada 0,5 procent rocznie. Od lat 1990. rzeczywiste tempo wzrostu na g\u0142ow\u0119 tak w krajach bez ropy, jak i w krajach z rop\u0105 \u201ewaha\u0142 si\u0119 nieobliczalnie, cz\u0119sto staj\u0105c si\u0119 negatywnym\u201d. (s. 101). Nie mniej znamienny jest fakt, \u017ce m\u00f3wi\u0105c og\u00f3lnie, kraje arabskie by\u0142y mniej uprzemys\u0142owione w roku 2007 ni\u017c w roku 1970, poniewa\u017c coraz bardziej przesuwa\u0142y si\u0119 w kierunku gospodarki zorientowanej na import i us\u0142ugi. (s. 103) W wyniku tego wk\u0142ad sektora wytw\u00f3rczego do PKB jest okre\u015blony jako \u201eanemiczny\u201d. (s. 103) Bezrobocie pozostaje g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em niepewno\u015bci w wi\u0119kszo\u015bci kraj\u00f3w arabskich. Dane dostarczone przez Arabsk\u0105 Organizacj\u0119 Pracy wskazuj\u0105, \u017ce w 2005 r. bezrobocie dla kraj\u00f3w arabskich wynosi\u0142o 14,4 procent w por\u00f3wnaniu do 6,3 procent dla ca\u0142ego \u015bwiata. Bezrobocie m\u0142odzie\u017cy stanowi najwi\u0119ksze wyzwanie dla wszystkich kraj\u00f3w arabskich, chocia\u017c stopa bezrobocia waha si\u0119 od 46 procent w Algierii do 6,3 procent w Zjednoczonych Emiratach Arabskich. Tak\u017ce kraje arabskie o wysokim dochodzie cierpi\u0105 z powodu dwucyfrowego bezrobocia: Arabia Saudyjska (26 procent), Kuwejt (23 procent) i Katar (17 procent). W krajach o \u015brednich dochodach stopa bezrobocia w\u015br\u00f3d m\u0142odzie\u017cy wynosi\u0142a 30 procent w Jordanii i 26 procent w Egipcie. (s. 108-109). Przy tej stopie bezrobocia i m\u0142odym wieku arabskiej populacji, o czym wspomniano wcze\u015bniej, kraje arabskie b\u0119d\u0105 musia\u0142y stworzy\u0107 51 milion\u00f3w nowych miejsc pracy do roku 2020. Raport twierdzi, \u017ce: \u201eWi\u0119kszo\u015b\u0107 tych miejsc pracy b\u0119dzie niezb\u0119dna, by zaabsorbowa\u0107 m\u0142odzie\u017c wchodz\u0105c\u0105 na rynek pracy, kt\u00f3r\u0105 w innym wypadku czeka pusta przysz\u0142o\u015b\u0107\u201d (s. 10) Obecnie stopa bezrobocia w\u015br\u00f3d m\u0142odzie\u017cy arabskiej jest niemal podw\u00f3jna w stosunku do reszty \u015bwiata. Bezrobocie w\u015br\u00f3d kobiet arabskich jest tak\u017ce najwy\u017csze na \u015bwiecie. Raport identyfikuje trzy czynniki powoduj\u0105ce wysokie bezrobocie w \u015bwiecie arabskim: (a) skurczenie si\u0119 sektora publicznego; (b) ograniczony rozmiar sektora prywatnego; i (c) typ i jako\u015b\u0107 edukacji, kt\u00f3ra nie kszta\u0142ci ludzi z umiej\u0119tno\u015bciami technicznymi i zawodowymi, na kt\u00f3re jest popyt. (s. 11) Raport wspomina o \u201czaleg\u0142o\u015bci n\u0119dzy\u201d, kt\u00f3ra sk\u0142ada si\u0119 z niskich dochod\u00f3w i biedy ludzkiej. W oparciu o dane dost\u0119pne w 2005 r. raport ustala stopie\u0144 niskich dochod\u00f3w na 20,3 procent populacji arabskiej lub odpowiednik 34,6 miliona Arab\u00f3w \u017cyj\u0105cych poni\u017cej mi\u0119dzynarodowej linii biedy dw\u00f3ch dolar\u00f3w dziennie. (s. 11) Liczby dla niskich dochod\u00f3w s\u0105 tak wysokie jak 59,5 procent w Jemenie i 41 procent w Egipcie. Ludzka bieda jest znacznie bardziej nieuchwytnym poj\u0119ciem ni\u017c niski doch\u00f3d i mierzy j\u0105 wska\u017anik biedy spo\u0142ecznej (Human Povert Index \u2013 HPI), kt\u00f3ry obejmuje trzy miary: (a) d\u0142ugowieczno\u015b\u0107, (b) wiedza i (c) standard \u017cycia. Kraje arabskie o niskich dochodach \u201ewykazuj\u0105 najwy\u017csz\u0105 cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 wyst\u0119powania ludzkiej biedy\u201d osi\u0105gaj\u0105c 53 procent w por\u00f3wnaniu do 12 procent w krajach o wysokich dochodach. Wysoka cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 wyst\u0119powania biedy dotyka szczeg\u00f3lnie dzieci, przyczyniaj\u0105c si\u0119 do niskiej liczby dzieci, kt\u00f3re ko\u0144cz\u0105 szko\u0142\u0119, co utrwala niepewno\u015b\u0107 biednych. W skr\u00f3cie, raport podkre\u015bla, \u017ce \u201ebieda w krajach arabskich jest zjawiskiem bardziej widocznym ni\u017c si\u0119 og\u00f3lnie przyjmuje\u201d. (s. 12) 2. G\u0142\u00f3d, niedo\u017cywienie i niepewno\u015b\u0107 \u017cywno\u015bciowa <\/B> Mimo obfitych zasob\u00f3w cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 g\u0142odu i niedo\u017cywienia wzrasta w krajach arabskich. Istotnie, inaczej ni\u017c w krajach Afryki sub-saharyjskiej liczba niedo\u017cywionych w krajach arabskich wzros\u0142a z 19,8 milion\u00f3w w latach 1990-1992 do 25,5 milion\u00f3w w latach 2002-2004. Najbardziej zaskakuj\u0105ce s\u0105 dane dotycz\u0105ce poszczeg\u00f3lnych kraj\u00f3w. D\u017cibuti, Sudan i Mauretania poczyni\u0142y najwi\u0119kszy post\u0119p w obni\u017ceniu powszechnego wyst\u0119powania niedo\u017cywienia. Z drugiej strony Arabia Saudyjska, Egipt, Liban, Jordania, Maroko i Jemen \u201ezanotowa\u0142y wzrost w liczbach bezwzgl\u0119dnych i w rozpowszechnieniu niedo\u017cywienia\u201d (s. 12) Niedo\u017cywienie w regionie jest tak\u017ce powodem wzrastaj\u0105cej oty\u0142o\u015bci, szczeg\u00f3lnie w\u015br\u00f3d kobiet, w odr\u00f3\u017cnieniu od USA, gdzie oty\u0142o\u015b\u0107 przewa\u017ca w\u015br\u00f3d m\u0119\u017cczyzn. Raport podkre\u015bla interesuj\u0105cy fenomen, a mianowicie, \u017ce rz\u0105dy wi\u0119kszo\u015bci kraj\u00f3w arabskich subsydiuj\u0105 artyku\u0142y spo\u017cywcze jako cz\u0119\u015b\u0107 kontraktu spo\u0142ecznego \u201eopartego na zaspokajaniu przez pa\u0144stwo podstawowych potrzeb w zamian za lojalno\u015b\u0107 ludzi\u201d. (s.13) Podstawow\u0105 cech\u0105 kontraktu spo\u0142ecznego jest zgoda obywatela na ograniczenie sprawdzania odpowiedzialno\u015bci pa\u0144stwa w zamian za dostarczane przez pa\u0144stwo korzy\u015bci. Przy braku wolno\u015bci s\u0142owa trudno jest ustali\u0107, czy taka zgoda powodowana jest rezygnacj\u0105, czy strachem. Taki rentierski model mo\u017cna stosowa\u0107 tam, gdzie rz\u0105d ma inne \u017ar\u00f3d\u0142a dochodu ni\u017c bezpo\u015brednie opodatkowanie, jak na przyk\u0142ad dochody z ropy naftowej. (s. 197) Saddam Husajn wykorzystywa\u0142 ten zwi\u0105zek odmawiaj\u0105c Kurdom i od\u0142amom populacji szyickiej kupon\u00f3w \u017cywno\u015bciowych, kt\u00f3re zaopatrywa\u0142y ich posiadaczy w podstawowe towary spo\u017cywcze albo za darmo, albo po bardzo obni\u017conych cenach. Niedo\u017cywienie najbardziej dotyka dzieci. Dane dostarczone w tym raporcie wskazuj\u0105, \u017ce w latach 2000-2006 14,6 procent dzieci poni\u017cej pi\u0105tego roku \u017cycia w krajach arabskich mia\u0142y wag\u0119 poni\u017cej przeci\u0119tnej, podczas gdy 22,3 procent tej samej grupy wiekowej by\u0142o ofiar\u0105 zahamowanego wzrostu. (s. 137) 3. Wyzwania wobec bezpiecze\u0144stwa zdrowotnego <\/B> Raport utrzymuje, \u017ce chocia\u017c w krajach arabskich uczyniono znaczne post\u0119py w zapobieganiu \u015bmierci, przed\u0142u\u017ceniu \u017cycia i zredukowaniu \u015bmiertelno\u015bci niemowl\u0105t z 152 do 39 na tysi\u0105c urodze\u0144 (s. 149) istniej\u0105 znaczne r\u00f3\u017cnice na przyk\u0142ad w \u015bmiertelno\u015bci dzieci poni\u017cej pi\u0105tego roku \u017cycia, wahaj\u0105ce si\u0119 od mniej ni\u017c 20 na tysi\u0105c urodze\u0144 w wi\u0119kszo\u015bci pa\u0144stw Zatoki Perskiej do ponad 100 na tysi\u0105c urodze\u0144 w D\u017cibuti, Mauretanii i Jemenie. (s. 151) Raport wskazuje, \u017ce pa\u0144stwa arabskie nie przyj\u0119\u0142y holistycznego spojrzenia na zdrowie i rozw\u00f3j spo\u0142eczny. W rezultacie w bud\u017cetach narodowych daj\u0105 niski priorytet kwestiom samego zdrowia w por\u00f3wnaniu do tworzenia stanowisk pracy i wzrostu ekonomicznego. Informacja o sytuacji zdrowotnej nie jest \u0142atwo dost\u0119pna, poniewa\u017c w wi\u0119kszo\u015bci kraj\u00f3w arabskich systemy zbierania danych albo nie s\u0105 dost\u0119pne, albo nie s\u0105 wiarygodne. (s. 148) Warto wspomnie\u0107 dwie kwestie w sprawie zdrowia. Jedn\u0105 jest palenie papieros\u00f3w, a drug\u0105 okaleczanie genitali\u00f3w kobiecych. Raport pokazuje, \u017ce kraje arabskie maj\u0105 wysoki procent pal\u0105cych; w rzeczywisto\u015bci maj\u0105 najwy\u017cszy procent pal\u0105cych na \u015bwiecie. Okaleczanie genitali\u00f3w kobiecych, co wi\u0105\u017ce si\u0119 z usuni\u0119ciem zewn\u0119trznych narz\u0105d\u00f3w p\u0142ciowych, jest szeroko praktykowane w wielu krajach arabskich, z oszacowaniami wahaj\u0105cymi si\u0119 od 95,8 procent w Egipcie do 22,6 procent w Jemenie. (s. 155) Wajeha al-Huwaider, dobrze znana saudyjska dzia\u0142aczka na rzecz praw kobiet, napisa\u0142a o w\u0142asnym, bolesnym do\u015bwiadczeniu, kiedy pewnego ranka matka ubra\u0142a j\u0105 w bia\u0142\u0105 sukienk\u0119 i razem z jej najlepsz\u0105 przyjaci\u00f3\u0142k\u0105 Sar\u0105 zabra\u0142a j\u0105 do domu, gdzie ju\u017c zgromadzi\u0142 si\u0119 szereg dziewczynek. Z graficznymi szczeg\u00f3\u0142ami opowiada o procedurze wykonanej \u017cyletk\u0105 przez jak\u0105\u015b kobiet\u0119, polegaj\u0105cej na wyci\u0119ciu zewn\u0119trznych narz\u0105d\u00f3w p\u0142ciowych. To traumatyczne do\u015bwiadczenie prze\u015bladuje j\u0105 od dziesi\u0119cioleci. Ona prze\u017cy\u0142a i mo\u017ce opowiedzie\u0107 swoj\u0105 histori\u0119, ale jej przyjaci\u00f3\u0142ka Sara wykrwawi\u0142a si\u0119 na \u015bmier\u0107<\/A> [5]<\/A> . Okupacja i interwencja militarna<\/B> Podstawow\u0105 tez\u0105 tego rozdzia\u0142u jest, \u017ce \u201cokupacja i interwencja militarna nara\u017caj\u0105 bezpiecze\u0144stwo spo\u0142eczne na trzech poziomach \u2013 instytucjonalnym, strukturalnym i materialnym\u201d. Wylicza trzy przypadki okupacji i interwencji militarnej: Okupowane Terytoria Palesty\u0144skie (Zachodni Brzeg i Gaza), Irak i Somalia. Okupacja i interwencja militarna powoduje wysiedlenie ludno\u015bci poza granice, tworz\u0105c problemy humanitarne. Rz\u0105dy arabskie twierdz\u0105, \u017ce okupacja i interwencja militarna s\u0105 zagro\u017ceniami ich suwerenno\u015bci i pretekstem do zatrzymania lub op\u00f3\u017anienia demokratyzacji oraz utrwalenia autorytarnych rz\u0105d\u00f3w. (s. 165) Ko\u0144cowe refleksje<\/B> Raport oferuje szereg \u201cko\u0144cowych refleksji\u201d opartych na analizie omawianych kwestii. Ci, kt\u00f3rzy sp\u0119dzili lata lub dziesi\u0119ciolecia uczestnicz\u0105c w akcjach pomocy zagranicznej, uznaj\u0105 wiele z tych refleksji za obiegowe m\u0105dro\u015bci, kt\u00f3re w \u017cadnym razie nie s\u0105 wyj\u0105tkowe dla kraj\u00f3w arabskich. W\u015br\u00f3d tych refleksji s\u0105: priorytetowanie bezpiecze\u0144stwa ludzi, ochrona \u015brodowiska, przeorientowanie gospodarki z opartej na ropie naftowej do opartej o wiedz\u0119 (ca\u0142y raport o rozwoju spo\u0142ecznym z 2004 r. by\u0142 po\u015bwi\u0119cony temu zagadnieniu i oczywi\u015bcie nie dokonano wielkiego post\u0119pu), zlikwidowanie g\u0142odu, poprawa zdrowia i rozwi\u0105zanie lub zapobieganie konfliktom. Cho\u0107 raport nie oferuje planu zaj\u0119cia si\u0119 wieloma \u017ar\u00f3d\u0142ami niepewno\u015bci w krajach arabskich, ostrzega, \u017ce \u201cspo\u0142ecze\u0144stwo staje si\u0119 niespokojne w u\u015bcisku w\u0142adzy z minionej epoki i w\u0142adza pa\u0144stwa staje si\u0119 bardziej krucha z roku na rok\u201d. (s. 207) Przysz\u0142o\u015b\u0107 poka\u017ce czy spo\u0142ecze\u0144stwo stanie si\u0119 wystarczaj\u0105co niespokojne, by wymusi\u0107 gruntown\u0105 zmian\u0119 sposobu rz\u0105dzenia *Dr Nimrod Raphaeli jest starszym analitykiem w MEMRI.<\/I> <\/A> [1]<\/A> United Nations Development Programme, Arab Human Development Report (2009), s. 9. <\/A> [2]<\/A> Patrz tak\u017ce specjalny indeks og\u00f3lnego miejsca Okupowanego Terytorium Palesty\u0144skiego w MEMRI Badania i analizy Nr 550, „’Zako\u0144czenie okupacji, ustanowienie pa\u0144stwa\u201d \u2013 Analiza planu palesty\u0144skiego premiera Salama Fayyada dla niepodleg\u0142ej Palestyny, 24 wrze\u015bnia 2009, http:\/\/www2.memri.org\/bin\/polish\/articles.cgi?Page=archives&Area=ia&ID=IA55009 <\/A> [3]<\/A> Na tyle, na ile byli\u015bmy w stanie to ustali\u0107, Maroko jest jedynym krajem arabskim, kt\u00f3re oficjalnie protestowa\u0142o przeciwko niskiemu umieszczeniu w rankingu jako \u201eca\u0142kowicie niesprawiedliwemu\u201d. \u201eAl-Sharq Al-Awsat\u201d, Londyn, 10 pa\u017adziernika 2009. <\/A> [4]<\/A> Okre\u015blenie ” region arabski ” wprowadza nieco w b\u0142\u0105d, poniewa\u017c wyklucza niearabskie kraje Bliskiego Wschodu, ale w\u0142\u0105cza Somali\u0119 w Afryce Wschodniej i Komory na Oceanie Indyjskim przy wybrze\u017cu Afryki Wschodniej. Wolimy u\u017cywa\u0107 okre\u015blenia kraje arabskie\u201d ni\u017c \u201cregion arabski\u201d. <\/A> [5]<\/A> Wajeha al-Huwaider, „rafiqati Sara” („Moja przyjaci\u00f3\u0142ka Sara”) w Sawt al-mar\u2019a al-saudiya<\/I> w www.sawomenvoice.com\/news.php?action=view&id=2451<\/A> z 9 pa\u017adziernika 2009 Wst\u0119p Program Narod\u00f3w Zjednoczonych ds. Rozwoju wyda\u0142 pi\u0105ty tom w serii Raport o Rozwoju Spo\u0142ecznym w Pa\u0144stwach Arabskich (HDR) autorstwa intelektualist\u00f3w i uczonych z kraj\u00f3w arabskich, kt\u00f3rzy nie maj\u0105 szans na to, by ich wys\u0142uchano we w\u0142asnych krajach. We wst\u0119pie autorzy ubolewaj\u0105 nad faktem, \u017ce siedem lat po publikacji pierwszego HDR (2002) \u201elinia uskoku prze\u015bledzona […]<\/p>\n","protected":false},"author":15,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[825,833,835,836,846],"tags":[],"class_list":["post-798","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-reformy-w-swiecie-arabskim-i-muzulmanskim","category-badania-i-analizy","category-archiwum","category-tematy","category-badania-ekonomiczne"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www2.memri.org\/polish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/798","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www2.memri.org\/polish\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www2.memri.org\/polish\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www2.memri.org\/polish\/wp-json\/wp\/v2\/users\/15"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www2.memri.org\/polish\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=798"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www2.memri.org\/polish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/798\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www2.memri.org\/polish\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=798"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www2.memri.org\/polish\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=798"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www2.memri.org\/polish\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=798"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"