\n
Autor: R. Krespin*
\n
Wprowadzenie<\/B>
\n
24 listopada samolot turecki zestrzeli\u0142 rosyjski my\u015bliwiec SU-24 za naruszenie tureckiej przestrzeni powietrznej przez 17 sekund. Samolot zosta\u0142 zestrzelony na po\u0142udniowej granicy Turcji z Syri\u0105, powoduj\u0105c \u015bmier\u0107 jednego z pilot\u00f3w i \u017co\u0142nierza z rosyjskiego helikoptera, kt\u00f3ry przyby\u0142 na ratunek pilot\u00f3w str\u0105conego samolotu<\/A> [1]<\/A>. Samolot spad\u0142 po stronie syryjskiej, 13 kilometr\u00f3w od granicy. Czy by\u0142o naruszenie? <\/B> Turcja twierdzi, \u017ce ostrzega\u0142a samolot rosyjski 10 razy przez pi\u0119\u0107 sekund zanim wszed\u0142 on w tureck\u0105 przestrze\u0144 powietrzn\u0105, gdzie, jak stwierdzi\u0142a, pozostawa\u0142 przez 17 sekund. Wed\u0142ug tureckiego publicysty Umita Kivanca z Radikal<\/I><\/A> [3]<\/A>, kilku zagranicznych ekspert\u00f3w wojskowych i astrofizyk\u00f3w, kt\u00f3rzy badali odleg\u0142o\u015bci i czas trwania naruszenia przez samolot rosyjski – w oparciu o takie dane, jak jego pr\u0119dko\u015b\u0107, kt\u00f3re poda\u0142a Turcja – wywnioskowali, \u017ce dokonanie 2 kilometrowego wtargni\u0119cia w przestrze\u0144 Turcji zabra\u0142oby samolotowi oko\u0142o siedem sekund, nie za\u015b 17 sekund, jak twierdzi Turcja. Albo te\u017c samolot lecia\u0142 w po\u0142owie tak szybko, jak poda\u0142a Turcja, by przeby\u0107 t\u0119 odleg\u0142o\u015b\u0107 w 17 sekund. To by znaczy\u0142o jednak, \u017ce nie m\u00f3g\u0142by spa\u015b\u0107 w Syrii 13 kilometr\u00f3w od granicy tureckiej – chyba \u017ce, jak twierdzi Rosja, zosta\u0142 zestrzelony w syryjskiej przestrzeni powietrznej. Tak\u017ce, je\u015bli dane o pr\u0119dko\u015bci samolotu podane przez Turcj\u0119 istotnie s\u0105 poprawne, to samolot turecki nie by\u0142by w stanie ostrzega\u0107 samolotu rosyjskiego 10 razy – chyba \u017ce jego za\u0142oga m\u00f3wi\u0142a nies\u0142ychanie szybko i powtarza\u0142a ostrze\u017cenia bez nabierania tchu. W dniu wydarzenia Reuters informowa\u0142, \u017ce \u201crosyjski my\u015bliwiec zestrzelony przez Turcj\u0119 zosta\u0142 trafiony w syryjskiej przestrzeni powietrznej po kr\u00f3tkim wtargni\u0119ciu w tureck\u0105 przestrze\u0144 powietrzn\u0105, powiedzia\u0142 Reutersowi urz\u0119dnik USA”<\/A> [4]<\/A>. Pi\u0119\u0107 dni p\u00f3\u017aniej jednak, 29 listopada, Departament Stanu USA popar\u0142 twierdzenie Turcji, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce ma dow\u00f3d naruszenia przestrzeni powietrznej. Konfrontacja Turcja-Rosja – o hegemoni\u0119 regionaln\u0105<\/B> Zestrzelenie przez Turcj\u0119 samolotu rosyjskiego nie by\u0142o izolowanym incydentem. Nastroje antyrosyjskie nabudowywa\u0142y si\u0119 w Turcji z powodu nast\u0119puj\u0105cych zdarze\u0144: W przem\u00f3wieniu na zako\u0144czenie szczytu G20 w Antalya w Turcji 16 listopada prezydent rosyjski, W\u0142adimir Putin, powiedzia\u0142, \u017ce podzieli\u0142 si\u0119 z pa\u0144stwami cz\u0142onkowskimi informacj\u0105 wywiadu, zawieraj\u0105c\u0105 list\u0119 40 kraj\u00f3w, kt\u00f3re finansuj\u0105 ISIS, i \u017ce niekt\u00f3re z nich s\u0105 cz\u0142onkami G20, kt\u00f3re to oskar\u017cenie wielu w Turcji uzna\u0142o za skierowane do Turcji. Powiedzia\u0142 tak\u017ce, \u017ce podzieli\u0142 si\u0119 zdj\u0119ciami satelitarnymi i powietrznymi konwoj\u00f3w ci\u0119\u017car\u00f3wek i cystern, rozci\u0105gaj\u0105cymi si\u0119 przez setki kilometr\u00f3w i tworz\u0105cymi rodzaj ruroci\u0105gu dla nielegalnego handlu rop\u0105 ISIS, by\u0107 mo\u017ce znowu czyni\u0105c aluzj\u0119 do Turcji<\/A> [5]<\/A>. W nast\u0119pnych dniach Rosja i Francja przeprowadzi\u0142y zaciek\u0142e i skuteczne naloty przeciwko de facto stolicy ISIS, Rakce w Syrii i zniszczy\u0142y 600 cystern naftowych od okr\u0119gu Deir Al-Zor do granicy tureckiej. 22 listopada 2015 r. turecki rz\u0105d AKP, rozgniewany atakami Rosji w dniach 19 i 20 listopada na p\u00f3\u0142nocnozachodni\u0105 Syri\u0119 przeciwko kontrolowanym przez Turcj\u0119 d\u017cihadystycznym rebeliantom, nienale\u017c\u0105cym do ISIS, w\u0142\u0105cznie z Turkmenami, zwo\u0142a\u0142 ca\u0142onocn\u0105 narad\u0119 w sprawie bezpiecze\u0144stwa. O p\u00f3\u0142nocy wezwano ambasadora rosyjskiego do ministerstwa spraw zagranicznych, gdzie powiedziano mu o wra\u017cliwo\u015bci Turcji na pewne obszary i pewne grupy rebelianckie w Syrii<\/A> [6]<\/A>. Podczas tego spotkania przedstawiciele AKP ostro skrytykowali rosyjskie wsparcie lotnicze i bombardowania, kt\u00f3re otworzy\u0142y drog\u0119 si\u0142om prezydenta Syrii, Baszara Assada, do si\u0142 na obszarze, kt\u00f3ry rozci\u0105ga si\u0119 od p\u00f3\u0142nocy, z Latakii, do g\u00f3rzystego obszaru Bayibucak niedaleko granicy tureckiej, by odzyska\u0107 tereny od d\u017cihadyst\u00f3w turkme\u0144skich i innych rebeliant\u00f3w, kt\u00f3rzy trzymaj\u0105 si\u0119 tam ze wsparciem tureckim. Premier Turcji, Ahmet Davutoglu, ostro pot\u0119pi\u0142 te \u201cbarbarzy\u0144skie ataki na naszych turkme\u0144skich braci pod pretekstem walki z terroryzmem\u201d i przysi\u0105g\u0142, \u017ce Turcja nie opu\u015bci swoich braci i krewnych po drugiej stronie granicy. \u201eRosja powinna walczy\u0107 z terrorystami ISIS, a nie tam bombarduje Rosja\u201d – powiedzia\u0142. Doda\u0142 te\u017c, \u017ce Turcja b\u0119dzie dzia\u0142a\u0107 tak, jak gdyby by\u0142o zagro\u017cenie jej granic<\/A> [7]<\/A>. Nacjonalistyczne, antyrosyjskie wypowiedzi AKP \u015bci\u0105gn\u0119\u0142y protestuj\u0105cych Turk\u00f3w pod konsulat Rosji w Stambule, kt\u00f3ry obrzucali kamieniami i jajkami<\/A> [8]. <\/A> Rosja psuje Turcji jej gr\u0119 w Syrii <\/B> Kryzys Turcja-Rosja wyra\u017anie wynika z neoosma\u0144skich ambicji Turcji i pragnienia partii AKP rozci\u0105gni\u0119cia swoich wp\u0142yw\u00f3w na Syri\u0119 i dalej<\/A> [9]. <\/A> Re\u017cim prezydenta Recepa Tayyipa Erdogana coraz wyra\u017aniej ro\u015bci sobie prawo w\u0142asno\u015bci do Bliskiego Wschodu, Ba\u0142kan\u00f3w, Kaukazu i Krymu, kt\u00f3re uwa\u017ca za dziedzictwo Turcji osma\u0144skiej. Turcja odgrywa\u0142a wielk\u0105 rol\u0119 w wojnie domowej w Syrii od jej pierwszych dni, popieraj\u0105c i chroni\u0105c du\u017c\u0105 liczb\u0119 d\u017cihadystycznych grup opozycyjnych w celu stworzenia re\u017cimu Bractwa Muzu\u0142ma\u0144skiego w Syrii, wsp\u00f3\u0142graj\u0105cego z rz\u0105dami islamistycznymi Turcji. Aby to jednak zrealizowa\u0107, musi si\u0119 obali\u0107 \u015bwiecki re\u017cim alawickiego Assada. Putin, z drugiej strony, interweniowa\u0142 w konflikcie syryjskim, by podeprze\u0107 swojego sojusznika, Assada i zachowa\u0107 bazy powietrzne i morskie na wschodzie Morza \u015ar\u00f3dziemnego w celu przywr\u00f3cenia dawnej hegemonii radzieckiej w tym regionie. Zar\u00f3wno Turcja, jak Rosja twierdz\u0105, \u017ce walcz\u0105 z terrorystami, ale z wyj\u0105tkiem ISIS, kt\u00f3re Turcja w ko\u0144cu po d\u0142ugim oci\u0105ganiu si\u0119 uzna\u0142a za \u201eterroryst\u0119\u201d, r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 co do tego, kim s\u0105 inni terrory\u015bci. Turcja wraz z dowodzon\u0105 przez USA koalicj\u0105, m\u00f3wi Putinowi, by koncentrowa\u0142 si\u0119 na walce z ISIS i przesta\u0142 bombardowa\u0107 inne antyassadowskie, tak zwane \u201cumiarkowane\u201d organizacje d\u017cihadystyczne, kt\u00f3re kontroluje Turcja. Ale ISIS nie jest g\u0142\u00f3wnym celem tak\u017ce Erdogana. Turcja prowadzi zajad\u0142\u0105 wojn\u0119 przeciwko Kurdom, kt\u00f3rzy stanowi\u0105 najskuteczniejsz\u0105 si\u0142\u0119 w terenie, kt\u00f3ra walczy i zwyci\u0119\u017ca w bitwach z ISIS i ma aprobat\u0119 zar\u00f3wno USA, jak Rosji. Je\u015bli jednak chodzi o Erdogana, \u201eterrorystami\u201d s\u0105 nie tylko kurdyjska PKK, ale tak\u017ce si\u0142y Kurd\u00f3w syryjskich (YPG), jak r\u00f3wnie\u017c ISIS. Przez wywieranie nacisk\u00f3w na USA, by nie zbroi\u0142y Kurd\u00f3w i przez nakre\u015blanie nieprzekraczalnych linii, by zatrzyma\u0107 ofensyw\u0119 Kurd\u00f3w na Zach\u00f3d od Eufratu do okr\u0119gu Jarablus-Azez, kt\u00f3ry jest w r\u0119kach ISIS, Turcja wi\u0105\u017ce r\u0119ce si\u0142om koalicji w walce z ISIS. W odr\u00f3\u017cnieniu od tego Rosja wierzy, \u017ce wszystkie radykalne organizacje islamistyczne, kt\u00f3re nie s\u0105 tak bardzo odleg\u0142e ideologicznie od ISIS, musz\u0105 by\u0107 celem atak\u00f3w. Dlatego zestrzelenie przez Turk\u00f3w rosyjskiego samolotu za 17-sekundowe (lub kr\u00f3tsze) naruszenie przestrzeni powietrznej jest tylko objawem rosn\u0105cego konfliktu interes\u00f3w mi\u0119dzy tymi dwoma pa\u0144stwami i ich sprzecznymi planami, jak r\u00f3wnie\u017c wyrazem niezadowolenia Turcji z pojawienia si\u0119 Rosji w teatrze syryjskim. Publicysta Umit Kivanc z \u201eRadical\u201d napisa\u0142, \u017ce zestrzelenie samolotu wydaje si\u0119 by\u0107 cz\u0119\u015bci\u0105 polityki, a wi\u0119c ruchem zamierzonym przez Turcj\u0119, nie za\u015b izolowanym incydentem: \u201eNaloty rosyjskie celuj\u0105 w infrastruktur\u0119 organizacji zwi\u0105zanych z Al-Kaid\u0105, takich jak D\u017cabhat Al-Nusra, Ahrar Al-Szam, D\u017cajsh Al-Fath i innych organizacji d\u017cihadystycznych, kt\u00f3re wszystkie s\u0105 \u015bci\u015ble stowarzyszone z Turcj\u0105\u201d. Doda\u0142: \u201eTak zwany \u2018turkme\u0144ski\u2019 dow\u00f3dca okaza\u0142 si\u0119 by\u0107 Alparslanem Celikem, z Elazig [w Turcji]”<\/A> [10]<\/A>. Po zestrzeleniu samolotu rosyjskiego grupa dziennikarzy tureckich odwiedzi\u0142a region Bayirbucak w Syrii i przeprowadzi\u0142a wywiady z Turkmenami, kt\u00f3rzy zastrzelili pilota samolotu, kiedy wyskoczy\u0142 ze spadochronem<\/A> [11] <\/A> oraz rozmawia\u0142a z dow\u00f3dc\u0105 Turkmen\u00f3w, Alparslanem Celikiem, utranacjonalistycznym Turkiem zwi\u0105zanym z Parti\u0105 dzia\u0142ania Narodowego [MHP] i kt\u00f3rego ojciec jest burmistrzem MHP w Elazig<\/A> [12]. <\/A> Kim s\u0105 Turkmeni, kt\u00f3rych Turcja, jak twierdzi, ochrania? <\/B> Publicysta Soner Yalcin z niezale\u017cnej, opozycyjnej wobec AKP gazety \u201cSozcu\u201d i z telewizji OdaTV, w artykule zatytu\u0142owanym \u201eOd kiedy d\u017cihady\u015bci, kt\u00f3rych Turcja przerzuci\u0142a do Syrii, stali si\u0119 Turkmenami?\u201d zaatakowa\u0142 manipulacje i fa\u0142szerstwa, kt\u00f3re, jak powiedzia\u0142, AKP i jej media szerz\u0105, by wykorzystywa\u0107 nastroje spo\u0142eczne. Napisa\u0142: \u201eAKP twierdzi, \u017ce Turkmeni Bayirbucak na G\u00f3rze Turkme\u0144skiej s\u0105 ofiarami [atak\u00f3w rosyjskich]. Po pierwsze, na mapie Syrii nie ma \u017cadnej G\u00f3ry Turkme\u0144skiej – jest tylko G\u00f3ra Alawi i G\u00f3ra Kurdyjska. Ci tak zwani Turkmeni s\u0105 d\u017cihadystami, kt\u00f3rych Turcja osiedla\u0142a w Syrii od 2012 r.; s\u0105 to fanatycy, kt\u00f3rzy napadaj\u0105 na wsie turkme\u0144skie i masakruj\u0105 Turkmen\u00f3w Alewi za ich poparcie dla Assada. AKP twierdzi, \u017ce [z powodu dzia\u0142a\u0144 rosyjskich] b\u0119dzie fala migracji z Bayirbucak. Ale jedynymi, kt\u00f3rzy tam pozostali, s\u0105 d\u017cihady\u015bci, Turcy sunniccy, kt\u00f3rzy walcz\u0105 w szeregach [D\u017cabhat] Al-Nusra”<\/A> [13]<\/A>. W dniach poprzedzaj\u0105cych zestrzelenie samolotu rosyjskiego, kiedy w Turcji wzrasta\u0142y nastroje nacjonalistycznego poparcia dla Turkmen\u00f3w, Huseyin Vodinali pisa\u0142 dla OdaTV o „Turkmenach, o kt\u00f3rych nagle przypomnia\u0142a sobie AKP\u201d. Vodinali pisa\u0142 o tym, jak Turcja nie podnosi\u0142a g\u0142osu, kiedy podczas wojny irackiej zabito tysi\u0105ce Turkmen\u00f3w, a reszt\u0119 zmuszono do opuszczenia Tal Afar. Doda\u0142: \u201eAle to byli szyiccy Turkmeni\u201d i napisa\u0142, \u017ce dla islamistycznej AKP i premiera Davutoglu \u201eje\u015bli nie jeste\u015b muzu\u0142maninem sunnickim, nie masz wi\u0119kszej warto\u015bci ni\u017c owad\u201d. Vodinali doda\u0142, \u017ce AKP nie obchodzi\u0142o, kiedy d\u017cihady\u015bci ISIS i D\u017cabhat Al-Nusra masakrowali w tym roku Turkmen\u00f3w w D\u017carablus i Azaz, i \u017ce sekciarski islamizm AKP kierowa\u0142 swoje wysi\u0142ki na spalenie domu swojego syryjskiego s\u0105siada, obalenie syryjskiego rz\u0105du nusaryi<\/I> [inna nazwa alawit\u00f3w] i na wyniesienie do w\u0142adzy Bractwa Muzu\u0142ma\u0144skiego. Twierdzi\u0142, \u017ce ta sama obsesja jest powodem fiksacji na punkcie obalonego prezydenta Egiptu, Muhammada Morsiego i na znaku Rabi\u2019a, symbolizuj\u0105cym op\u00f3r Bractwa Muzu\u0142ma\u0144skiego w Egipcie. Wed\u0142ug Vodinaliego, powodem silnego wsparcia dla organizacji d\u017cihadystycznych w regionie Bayrbucak i pragnieniem powstrzymania si\u0142 syryjskich i rosyjskich przed odzyskaniem panowania nad tym wa\u017cnym regionem jest to, \u017ce je\u015bli ma go Syria, blokuje tym samym sunnicki dost\u0119p do morza<\/A> [14]<\/A>. Putin: Turcja popiera terroryzm, rodzina Erdogana czerpie zyski z nielegalnego handle rop\u0105 naftow\u0105 z ISIS; Erdogan: Dowied\u017a tego, a ust\u0105pi\u0119<\/B> Putin oskar\u017cy\u0142 Erdogana o islamizacj\u0119 Turcji, \u017ceby przybli\u017cy\u0107 j\u0105 do \u015bwiatopogl\u0105du radykalnych islamist\u00f3w, kt\u00f3ry Erdogan popiera. Nazwa\u0142 Turk\u00f3w \u201ewsp\u00f3lnikami terroryst\u00f3w\u201d i niedawno oskar\u017cy\u0142 Turcj\u0119 o nielegalny handel z ISIS rop\u0105 naftow\u0105, przez co finansuj\u0105 dzia\u0142ania tej organizacji. Rosja utrzymuje, \u017ce syn Erdogana jest zaanga\u017cowany w ten handel i wskazuje na fakt, \u017ce zi\u0119\u0107 Erdogana jest obecnie nowym ministrem ds. energii w nowoutworzonym rz\u0105dzie AKP. Erdogan za\u017carcie odrzuci\u0142 te oskar\u017cenia; podczas pobytu w Pary\u017cu pod koniec listopada 2015 r. na konferencj\u0119 ONZ w sprawie zmiany klimatu nazwa\u0142 je \u201ehaniebnymi k\u0142amstwami i oszczerstwem\u201d. Postawi\u0142 Putinowi wyzwanie, by udokumentowa\u0142 swoje twierdzenia i powiedzia\u0142, \u017ce ust\u0105pi, je\u015bli zostanie przedstawiony jakikolwiek dow\u00f3d. W odpowiedzi na s\u0142owa Putina, \u017ce zestrzelenie rosyjskiego my\u015bliwca by\u0142o \u201ezdradzieckim ciosem w plecy zadanym przez wsp\u00f3lnik\u00f3w terroryst\u00f3w\u201d, Erdogan odpowiedzia\u0142: \u201eTurcy nigdy nie zadaj\u0105 nikomu cios\u00f3w w plecy. Turcy zawsze staj\u0105 przed swoimi wrogami pier\u015b w pier\u015b”<\/A> [15]<\/A>. 2 grudnia 2015 r. rosyjski wiceminister obrony, Anatolij Antonow, powiedzia\u0142, \u017ce Rosja ma dowody, \u017ce Erdogan i jego rodzina czerpi\u0105 korzy\u015bci z nielegalnego handlu z ISIS rop\u0105 naftow\u0105. Podczas spotkania z zagranicznymi dyplomatami i dziennikarzami pokazano obrazy satelitarne, na kt\u00f3rych wida\u0107 tysi\u0105ce cystern tworz\u0105cych rodzaj ruroci\u0105gu, kt\u00f3re przewo\u017c\u0105 rop\u0119 naftow\u0105 od ISIS w Syrii, a nast\u0119pnie przekraczaj\u0105 granice do Turcji trzema trasami. Na jednym z nich, z listopada 2015 r., wida\u0107 16 260 cystern kierowanych przez zamaskowanych m\u0119\u017cczyzn w pobli\u017cu granicy tureckiej, przekraczaj\u0105ce j\u0105 i jad\u0105ce dalej w g\u0142\u0105b Turcji. Antonow powiedzia\u0142: \u201cTurcja jest g\u0142\u00f3wnym konsumentem ropy skradzionej jej prawowitym w\u0142a\u015bcicielom, Syrii i Irakowi. Cz\u0119\u015b\u0107 tej ropy jest rafinowana w Batman w po\u0142udniowowschodniej Turcji i konsumowana w kraju, a cz\u0119\u015b\u0107 jest eksportowana przez port Iskenderun do innych kraj\u00f3w. Wed\u0142ug posiadanych przez nas informacji, prezydent Erdogan i jego rodzina bior\u0105 udzia\u0142 w tym przest\u0119pczym biznesie\u201d. Powiedzia\u0142 tak\u017ce, \u017ce Erdogan nie ust\u0105pi\u0142by, nawet gdyby wysmarowano mu twarz skradzion\u0105 rop\u0105. Rosyjskie ministerstwo obrony oskar\u017cy\u0142o tak\u017ce Turcj\u0119 o regularne dostarczanie broni, wyposa\u017cenia, wojownik\u00f3w i szkolenia ISIS i innym radykalnym grupom islamistycznym. Twierdzi\u0142o, \u017ce w ci\u0105gu jednego tylko tygodnia Turcja sprowadzi\u0142a do Syrii 2 tysi\u0105ce wojownik\u00f3w d\u017cihadu wraz z broni\u0105 i amunicj\u0105<\/A> [16]<\/A>. Putin powt\u00f3rzy\u0142 oskar\u017cenia wobec Turcji 3 grudnia 2015 r. w swoim raporcie o stanie pa\u0144stwa, kt\u00f3ry wyg\u0142osi\u0142 do oko\u0142o tysi\u0105ca pos\u0142\u00f3w. Powiedzia\u0142: \u201cWiemy, kto w Turcji nape\u0142nia swoje kieszenie i daje terrorystom mo\u017cliwo\u015b\u0107 sprzedawania skradzionej ropy. Wiemy, \u017ce oni zaopatruj\u0105 organizacje terrorystyczne w wojownik\u00f3w. Turcy s\u0105 dobrymi i ci\u0119\u017cko pracuj\u0105cymi lud\u017ami i s\u0105 naszymi przyjaci\u00f3\u0142mi. Nie stawiamy ich na tym samym poziomie, co ich rz\u0105d\u201d.<\/A> [17]<\/A> Erdogan znowu odpowiedzia\u0142 na oskar\u017cenia rosyjskie w Doha w Katarze, dok\u0105d pojecha\u0142 z Pary\u017ca w celu zabezpieczenia alternatywnych \u017ar\u00f3de\u0142 gazu ziemnego<\/A> [18]. <\/A> Powiedzia\u0142: \u201eNikt nie ma prawa szkalowa\u0107 Turcji przez oskar\u017canie jej o kupowanie ropy od grupy terrorystycznej. Wszyscy dobrze wiedz\u0105, od jakich kraj\u00f3w kupujemy rop\u0119. Jeden ze znanych diler\u00f3w nielegalnej ropy w Syrii jest narodowo\u015bci rosyjskiej\u201d. Powt\u00f3rzy\u0142, \u017ce ust\u0105pi, je\u015bli te oszczercze wypowiedzi zostan\u0105 udokumentowane i dowiedzione i poprosi\u0142 Putina, by zrobi\u0142 to samo, je\u015bli nie b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 ich dowie\u015b\u0107<\/A> [19]<\/A>. Rzecznik rz\u0105du irackiego, Nasser Nuri Mohammed, powiedzia\u0142, \u017ce je\u015bli szczeg\u00f3\u0142y i dowody zwi\u0105zane z tymi oskar\u017ceniami przeciwko Turcji zostan\u0105 zdobyte, rz\u0105d iracki natychmiast z\u0142o\u017cy skarg\u0119 do Rady Bezpiecze\u0144stwa ONZ<\/A> [20]<\/A>. 3 grudnia 2015 r. rzecznik Pentagonu, pu\u0142kownik Steve Warren, ostro odrzuci\u0142 oskar\u017cenie Rosji, \u017ce rz\u0105d turecki pomaga ISIS przy pomocy nielegalnego handlu, potwierdzaj\u0105c, \u017ce Turcja jest wa\u017cnym partnerem w walce przeciwko ISIS. Tego samego dnia sekretarz obrony USA, Ash Carter, powiedzia\u0142, \u017ce Turcja jest w stanie i powinna zrobi\u0107 znacznie wi\u0119cej, by zamkn\u0105\u0107 swoj\u0105 granic\u0119 z Syri\u0105 w celu zapobie\u017cenia szmuglowi ropy, jak te\u017c przechodzeniu cudzoziemskich wojownik\u00f3w do i z Syrii. Pose\u0142 opozycyjny w Turcji m\u00f3wi\u0142 w zesz\u0142ym roku to, co Putin m\u00f3wi dzisiaj: ropa naftowa ISIS wje\u017cd\u017ca do Turcji, wojownicy przy\u0142\u0105czaj\u0105 si\u0119 do ISIS przez Turcj\u0119 – i nic z tego nie dzieje si\u0119 bez wiedzy tureckiego wywiadu <\/B> Pose\u0142 z g\u0142\u00f3wnej partii opozycyjnej, Republika\u0144skiej Partii Ludowej (CHP) z prowincji Hatay, Ali Ediboglu, ujawni\u0142 w zesz\u0142ym roku, \u017ce ISIS sprzedaje nielegaln\u0105 rop\u0119 Turcji. W wywiadzie dla opozycyjnej wobec AKP gazety \u201eTarif\u201d, opublikowanym 13 czerwca 2014 r., Ediboglu opisywa\u0142 wyniki swojego dochodzenia w sprawie dzia\u0142a\u0144 ISIS w Hatay. Twierdzi\u0142, \u017ce w 2014 r. ropa naftowa o warto\u015bci 800 milion\u00f3w dolar\u00f3w, kt\u00f3r\u0105 ISIS zdoby\u0142o z teren\u00f3w, jakie okupowa\u0142o w tym roku, takich jak pola naftowe Rumeilan w p\u00f3\u0142nocnej Syrii, zosta\u0142a sprzedana w Turcji. Powiedzia\u0142, \u017ce przeci\u0105gni\u0119to rury do wsi przygranicznych w Hatay, jak r\u00f3wnie\u017c do innych granic prowincji Kilis, Urfa i Gaziantep. Ropa, powiedzia\u0142, by\u0142a rafinowana prymitywnymi metodami w pobli\u017cy granicy tureckiej, a potem sprzedawana przez Turcj\u0119. Ediboglu powiedzia\u0142 tak\u017ce, \u017ce du\u017ca liczba wojownik\u00f3w przybywa\u0142a z Europy, Rosji, Azji i Czeczenii, by do\u0142\u0105czy\u0107 do ISIS i wszyscy oni przechodzili przez Turcj\u0119: \u201cS\u0105dzi si\u0119, \u017ce co najmniej tysi\u0105c obywateli tureckich pomaga tym cudzoziemskim wojownikom w przekraczaniu granic do Syrii i Iraku. Istniej\u0105 podejrzenia, \u017ce udzia\u0142 w tym bierze MIT [Krajowa Organizacja Wywiadu w Turcji]. Nic z tego nie mog\u0142oby si\u0119 wydarzy\u0107 bez wiedzy MIT”<\/A> [21]<\/A>. \u201cTaraf\u201d donosi\u0142a tak\u017ce 20 sierpnia 2013 r., \u017ce jest oko\u0142o 2 tysi\u0119cy szyb\u00f3w naftowych w regionie Rumeilan po syryjskiej stronie granicy, kt\u00f3re ci\u0105gn\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy tureckimi prowincjami Sirnak i Mardin. Ilo\u015b\u0107 przeszmuglowanego diesla si\u0119ga\u0142a 1500 ton dziennie – co odpowiada 3,5% ca\u0142kowitego zu\u017cycia w Turcji<\/A> [22]<\/A>. Gazeta \u201eHurriyet\u201d tak\u017ce informowa\u0142a w oparciu o wypowiedzi Ediboglu, \u017ce ISIS sta\u0142o si\u0119 konkurentem rafinerii TUPRAS w Batman w Turcji. Ediboglu powiedzia\u0142 \u201cHurriyet\u201d, \u017ce ten szmuglowany diesel sprzedawano w Turcji za 1,5 tureckiej liry, zamiast ceny rynkowej 4 TL, powoduj\u0105c, \u017ce firmy transportowe i ci\u0119\u017car\u00f3wki sta\u0142y w kolejce, by kupi\u0107 szmuglowany diesel. \u201cHurriyet\u201d rozmawia\u0142a tak\u017ce z przedstawicielami sektora paliwowego w Turcji. Jeden z nich powiedzia\u0142, \u017ce diesel przychodz\u0105cy do Turcji z Syrii to oko\u0142o 400-500 tysi\u0119cy ton rocznie. Inny powiedzia\u0142, \u017ce rozmawia\u0142 z wicepremierem i ministrem finans\u00f3w Turcji i wyja\u015bnia\u0142 im, \u017ce ISIS dzia\u0142a jak rafineria TUPRAS, nieustannie pompuj\u0105c paliwo ze strony syryjskiej, i \u017ce ta rozleg\u0142a, nielegalna sie\u0107 dostaw rozci\u0105ga si\u0119 od Syrii do samej Ankary. Punkty sprzeda\u017cy ISIS i stacje paliwowe bez nazwy, powiedzia\u0142, doprowadzaj\u0105 do zamykania wielu legalnych stacji, takich jak Shell, BP i Total<\/A> [23]<\/A>. Wed\u0142ug tych samych przedstawicieli przedsi\u0119biorstw paliwowych, ilo\u015b\u0107 nielegalnej ropy ISIS, kt\u00f3ra dociera na rynek, zmniejszy\u0142a si\u0119 ostatnio \u201eby\u0107 mo\u017ce z powodu wzmo\u017conych nalot\u00f3w si\u0142 koalicji na infrastruktur\u0119 naftow\u0105 ISIS, ci\u0119\u017car\u00f3wki i cysterny, jak r\u00f3wnie\u017c wi\u0119ksz\u0105 kontrol\u0119 graniczn\u0105”<\/A> [24]. <\/A> Kilku z nich powiedzia\u0142o \u201cHurriyet\u201d, \u017ce obecnie handel odwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 i niekt\u00f3re grupy islamistyczne w zachodniej Syrii, kt\u00f3re kupowa\u0142y rop\u0119 od ISIS, prosz\u0105 teraz Turcj\u0119 o dostawy: \u201cZdobywaj\u0105 dokumenty, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 im na import ropy z Turcji w formie \u2018pomocy humanitarnej\u2019”<\/A> [25]<\/A>. Rosja nasila ataki i sankcje <\/B> Rosja ostro zareagowa\u0142a na zestrzelenie samolotu d\u0142ug\u0105 list\u0105 sankcji ekonomicznych wobec Turcji i nasileniem atak\u00f3w w Syrii. 25 listopada 2015 r. rozpocz\u0119\u0142a intensywne naloty na popieranych przez Turcj\u0119 wojownik\u00f3w islamistycznych i zbombardowa\u0142a 20 jad\u0105cych do Syrii ci\u0119\u017car\u00f3wek z przyczepami, kt\u00f3re nale\u017ca\u0142y do tureckiej IHH<\/A> [26]<\/A> i by\u0142y zaparkowane po syryjskiej stronie dw\u00f3ch przej\u015b\u0107 granicznych<\/A> [27]<\/A>. Celem tego bombardowania by\u0142o przeci\u0119cie linii zaopatrzenia rebeliant\u00f3w w bro\u0144, amunicj\u0119, \u017cywno\u015b\u0107 i wojownik\u00f3w. W miar\u0119 jak Rosja rozszerza sankcje ekonomiczne wobec Turcji, turecki wicepremier, Mehmet Simsek, powiedzia\u0142, \u017ce sankcje rosyjskie mog\u0105 kosztowa\u0107 gospodark\u0119 tureck\u0105 9 miliard\u00f3w dolar\u00f3w<\/A> [28]. <\/A> W pr\u00f3bie obni\u017cenia napi\u0119\u0107 Turcja, w ge\u015bcie dobrej woli, przekaza\u0142a Rosjanom cia\u0142o Olega Peszkowa, pilota zestrzelonego samolotu<\/A> [29]<\/A>. Cia\u0142o Peszkowa dostarczyli Turcji przy granicy syryjskiej rebelianci syryjscy, a nast\u0119pnie zosta\u0142o przewiezione do Ankary z honorami wojskowymi<\/A> [30]<\/A>. Rano 30 listopada trumna pilota owini\u0119ta we flag\u0119 Federacji Rosyjskiej i niesiona przez \u017co\u0142nierzy tureckich, i po tureckiej ceremonii militarnej z udzia\u0142em ambasadora rosyjskiego i pracownik\u00f3w ambasady rosyjskiej, zosta\u0142a wys\u0142ana samolotem z lotniska w Ankarze<\/A> [31]<\/A>. Rosja \u017c\u0105da uznania przez Turcj\u0119, \u017ce samolot zosta\u0142 zestrzelony w syryjskiej przestrzeni powietrznej, oraz \u017c\u0105da przeproszenia, zanim podejmie si\u0119 jakikolwiek dialog mi\u0119dzy przyw\u00f3dcami, by rozwi\u0105za\u0107 ten kryzys<\/A> [32]<\/A>. <\/A> [1] <\/A> No NATO member state had downed a Russian plane in over 60 years of the alliance’s history, even through the Cold War. During the EU Summit on November 29, PM of Greece Alexis Tsipras spoke to Turkish PM Ahmet Davutoglu and shared via Twitter the remarks he made to him in good humor: Tsipras deleted the English version of his tweets after Davutoglu responded:[4] Visit the MEMRI site in Polish: <\/B>http:\/\/www2.memri.org\/polish\/<\/B><\/A>![](\"http:\/\/www2.memri.org\/polaco\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/26017.jpg\")
\n
\nErdogan (Zdj\u0119cie: Milliyet, 28 listopada 2015); Putin (Zdj\u0119cie: Hurriyet, 4 grudnia 2015)<\/I>
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n![](\"http:\/\/www2.memri.org\/polaco\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/26020.jpg\")
\n
\nCi\u0119\u017car\u00f3wka IHH zbombardowana przez Rosj\u0119 w Syrii w pobli\u017cu granicy tureckiej (Zdj\u0119cie: Sozcu, 26 listopada 2015)<\/I>
\n![](\"http:\/\/www2.memri.org\/polaco\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/26019.jpg\")
\n
\nAgent IHH<\/I>pr\u00f3buje wygasi\u0107 ogie\u0144 spowodowany bombardowaniem rosyjskim.<\/I>Na jego plecach wida\u0107 wyra\u017anie logo IHH. <\/I>(Zdj\u0119cie: Hurriyet, 26 listopada 2015)<\/I>
\n
\n
\n
\n
\nPrzypisy (nie spolszczone):
\n
\n<\/A> [2] <\/A> Radikal, November 26, 2015.
\n<\/A> [3] <\/A> OdaTV, November 28, 2015.
\n<\/A> [4] <\/A> Reuters, November 24, 2015. On the subject of the history of airspace violations that have not led to the downing of foreign planes, the anti-AKP dailies published data recently released by Greece’s Thessaly University, which demonstrate that the Turkish Air Force planes violated Greece’s airspace 2244 times in 2014, up from 636 violations in 2013 (Diken, November 25, 2015)
\n
\nNumbers of violations of Greek airspace by Turkish planes show a sharp increase in 2014<\/I>
\n
\n
\n
\n|<\/A> [5] <\/A> Diken, November 16, 2015.
\n<\/A> [6] <\/A> Hurriyet<\/I>, November 20, 2015.
\n<\/A> [7] <\/A> Hurriyet<\/I>, November 20, 2015.
\n<\/A> [8] <\/A> Hurriyet Daily News, November 21, 2015.
\n<\/A> [9] <\/A> See also MEMRI Inquiry & Analysis No.1194, Russian Intervention Shatters Turkey’s Neo-Ottomanist Dreams For Syria<\/A>, October 19, 2015.
\n<\/A> [10] <\/A> Radikal, November 26, 2015.
\n<\/A> [11] <\/A> The second pilot of the downed plane was later rescued by Assad’s special forces. The rebels had stripped and abused the body of the killed pilot. The Turkish news portal OdaTV provided footage of the rebels desecrating the body, chanting „Allahu Akbar,” and wrote: „The body of the Russian pilot was tortured by jihadis whom Turkey calls 'Turkmens.” OdaTV, November 25, 2015.
\n<\/A> [12] <\/A> Diken, November 28, 2015.
\n<\/A> [13] <\/A> OdaTV, Sozcu<\/I>, November 27, 2015.
\n<\/A> [14] <\/A> OdaTV, November 23, 2015.
\n<\/A> [15] <\/A> Milliyet<\/I>, November 28, 2015.
\n<\/A> [16] <\/A> Cumhuriyet<\/I>, December 2, 2015.
\n<\/A> [17] <\/A> Cumhuriyet<\/I>, Sozcu<\/I>, December 3, 2015.
\n<\/A> [18] <\/A> Turkey depends on natural gas for electricity production and heating; it buys 60% of its natural gas from Russia, and most of the rest comes from Iran.
\n<\/A> [19] <\/A> TodaysZaman, December 2, 2015.
\n<\/A> [20] <\/A> Cumhuriyet<\/I>, December 2, 2015.
\n<\/A> [21] <\/A> Taraf,<\/I> June 13, 2014.
\n<\/A> [22] <\/A> Taraf,<\/I> August 20, 2013.
\n<\/A> [23] <\/A> Hurriyet<\/I>, June 13, 2014
\n<\/A> [24] <\/A> Columnists Mehves Emin of Diken (December 4, 2015), Mustafa Yalciner of Evrensel (December 7, 2015), and Ezgi Basaran of Radikal (December 4, 2015) have all written that Turkey has been the main buyer of ISIS oil, as revealed in important documents seized by the U.S. in its May 2015 raid that killed ISIS leader Abu Sayyaf, who was in charge of the organization’s finances and oil trade. The matter has been extensively covered by foreign and domestic media. It is believed that the oil trade between Turkey and ISIS was conducted by businessmen, with the complicity of high-level officials. Hurriyet<\/I> analyst Tolga Tanis told Cumhuriyet<\/I> on December 8, 2015 that the Turkish government had granted the business of importing and exporting oil from Kurdish Northern Iraq, including ISIS oil, to a single company, in a non-transparent way. He said that at least since 2014, this company’s international business has been run by executives of Calik Holding, the former CEO of which was Erdogan’s son-in-law Berat Albayrak – who is now Turkey’s energy minister.
\n<\/A> [25] <\/A> Hurriyet<\/I>, November 20, 2015
\n<\/A> [26] <\/A> IHH, a radical Islamist organization whose activities are disguised as humanitarian relief, is active in Syria and has strong presence in the border provinces of Hatay and Kilis. It sends many trucks into Syria with „humanitarian aid.” IHH organized the May 2010 Gaza flotilla, and owned the Mavi Marmara <\/I>that sailed to Gaza with over 600 jihadis on board.
\n<\/A> [27] <\/A> Zaman<\/I>, November 26, 2015.
\n<\/A> [28] <\/A> Cumhuriyet<\/I>, December 7, 2015. Russia’s economic sanctions against Turkey include: Cancellation of no-visa entry to Russia for Turkish citizens; cutting off imports of fruit, vegetables, poultry, and so on from Turkey; banning Turkish contractors’ participation in Russian projects; stopping tourism into Turkey, and cancellation of winter camping for Russian sports teams in Antalya. Russia also froze joint projects, such as the Akkuyu nuclear project, and the Turkish Stream natural gas pipeline that was to run from Russia to Europe via Turkey. The most feared sanction would be cutting off the sale of natural gas. So far, Russia has not taken that step.
\n<\/A> [29] <\/A> OdaTV, November 25, 2015.
\n<\/A> [30] <\/A> Hurriyet Daily News, November 29, 2015.
\n<\/A> [31] <\/A> Cumhuriyet<\/I>, November 30, 2015.
\n<\/A> [32] <\/A> Diken, November 29, 2015.
\n
\n
\n