\n
Wprowadzenie<\/B>
\n
Liban jako nowoczesne pa\u0144stwo obywatelskie, od dawna mia\u0142 trudno\u015bci z wykuciem wszechobejmuj\u0105cej to\u017csamo\u015bci narodowej, z kt\u00f3r\u0105 mogliby identyfikowa\u0107 si\u0119 wszyscy jego obywatele. Wiele jest powod\u00f3w takiego stanu rzeczy i obejmuj\u0105 one r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 religijn\u0105, sekciarsk\u0105 i polityczn\u0105 tego kraju; znaczny udzia\u0142 si\u0142 zagranicznych i arabskich (g\u0142\u00f3wnie Syrii) i eksterytorialn\u0105 lojalno\u015b\u0107 rozmaitych od\u0142am\u00f3w liba\u0144skich; oraz histori\u0119 konflikt\u00f3w wewn\u0119trznych.
\n
Ta trudno\u015b\u0107 znalaz\u0142a ostatnio wyraz w debacie publicznej wok\u00f3\u0142 szkolnych program\u00f3w nauczania historii.
\n
Rz\u0105d Saada Al-Haririego (z Hassanem Mneimnehem jako ministrem edukacji) stworzyli komitet do napisania szkolnego programu historii dla wszystkich szk\u00f3\u0142 liba\u0144skich, publicznych i prywatnych. Komitet, kt\u00f3ry sk\u0142ada si\u0119 z historyk\u00f3w i polityk\u00f3w ze wszystkich nurt\u00f3w politycznych Libanu i pracuje pod nadzorem O\u015brodka Bada\u0144 Edukacyjnych i Rozwoju, sformu\u0142owa\u0142 jednolity program, kt\u00f3ry mia\u0142 by\u0107 do zaakceptowania dla wszystkich nurt\u00f3w.
\n
Program zosta\u0142 jednak przedstawiony do ostatecznego zatwierdzenia dopiero po nastaniu obecnego rz\u0105du Najiba Mikatiego, kt\u00f3ry zdominowany jest przez Si\u0142y 8 Marca (ob\u00f3z pro-syryjski pod przewodnictwem Hezbollahu). Rz\u0105d ten powo\u0142a\u0142 komisj\u0119 ministerialn\u0105 do zrecenzowania proponowanego programu pod przewodnictwem ministra ds. parlamentarnych Nicolasa Fatousha z udzia\u0142em ministra edukacji Hassana Diaba, ministra kultury Gabi Layouna, ministra rozwoju i administracji Muhammada Fneisha, ministra zdrowia Alego Hassana Khalila, ministra sprawiedliwo\u015bci Shakiba Qartabawiego i ministra bez portfela Alego Qanso.
\n
Komisja ministerialna wprowadzi\u0142a zmiany do proponowanego programu, z kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wnymi s\u0105: usuni\u0119cie wszelkich wzmianek o okresie od zamordowania by\u0142ego premiera liba\u0144skiego Rafiqa Al-Haririego w 2005 r., w\u0142\u0105cznie z wydarzeniami z 7 maja 2007 r., kiedy to bojownicy Hezbollahu przej\u0119li du\u017ce obszary Bejrutu i innych miast liba\u0144skich; usuni\u0119cie okre\u015blenia \u201eRewolucja Cedrowa\u201d w odniesieniu do kampanii prowadzonej przez Si\u0142y 14 Marca, co ostatecznie doprowadzi\u0142o do wycofania si\u0119 si\u0142 syryjskich z Libanu mniej wi\u0119cej sze\u015b\u0107 tygodni po zamordowaniu Al-Haririego; w\u0142\u0105czenie informacji o duchownych szyickich i dzia\u0142aczach, kt\u00f3rzy walczyli przeciwko mandatowi francuskiemu; oraz mianowanie roku 1982, w kt\u00f3rym Hezbollah zacz\u0105\u0142 dzia\u0142a\u0107 jako szyicka milicja w Libanie Po\u0142udniowym, na pocz\u0105tek \u201eokresu oporu”<\/A> [1]<\/A> . Si\u0142y 8 Marca: Historia liba\u0144ska powinna by\u0107 napisana \u201cprzez ludzi honoru, nie za\u015b przez agent\u00f3w, kt\u00f3rzy chc\u0105 \u2018syjonizowa\u0107\u2019 i \u2018amerykanizowa\u0107\u2019 Liban\u201d <\/B> Przedstawiciel Hezbollahu w regionie Buqa, by\u0142y cz\u0142onek parlamentu Muhammad Yaghi, wyja\u015bni\u0142 stanowisko powoduj\u0105ce te zmiany, kiedy wezwa\u0142 ministra edukacji do \u201ezdystansowania si\u0119 od pisania historii wsp\u00f3\u0142czesnego Libanu od [bo\u017ck\u00f3w poga\u0144skich] Adonisa i Isztar\u2026 poniewa\u017c historia ojczyzny [powinna by\u0107 pisana przez ludzi honoru, nie za\u015b przez agent\u00f3w, kt\u00f3rzy chc\u0105 \u201esyjonizowa\u0107\u201d lub \u201eamerykanizowa\u0107\u201d Liban\u2026 Ci, kt\u00f3rzy wyzwol\u0105 Liban [tj. Hezbollah], s\u0105 tymi, kt\u00f3rzy powinni pisa\u0107 histori\u0119, nie za\u015b ci, kt\u00f3rzy wykonuj\u0105 rozkazy [Zachodu, tj. Si\u0142y 14 Marca]”<\/A> [2]<\/A> . Minister kultury Gabi Layoun, z partii Michela Aouna, kt\u00f3ra jest w sojuszu z Si\u0142ami 8 Marca, powiedzia\u0142, \u017ce nie nale\u017cy wspomina\u0107 o Rewolucji Cedrowej w podr\u0119cznikach szkolnych, poniewa\u017c popiera\u0142y j\u0105 obce element, g\u0142\u00f3wnie USA<\/A> [3]<\/A> . Si\u0142y 14 Marca: Hezbollah fa\u0142szuje histori\u0119 Libanu<\/B> Dzia\u0142ania Si\u0142 8 Marca i partii Aouna rozgniewa\u0142y r\u00f3\u017cne od\u0142amy w Libanie, szczeg\u00f3lnie Si\u0142y 14 Marca. Gazeta \u201cAl-Mustaqbal\u201d, kt\u00f3rej w\u0142a\u015bcicielem jest przyw\u00f3dca Si\u0142 14 Marca, Saad Al-Hariri, oskar\u017cy\u0142a te si\u0142y o pr\u00f3b\u0119 sfa\u0142szowania wsp\u00f3\u0142czesnej historii Libanu i stwierdzi\u0142a, \u017ce Hezbollah pr\u00f3buje dokona\u0107 kulturowego zamachu stanu, jako ci\u0105g dalszy politycznego zamachu stanu przeciwko rz\u0105dowi Saada Al-Haririego w styczniu 2011 r.<\/A> [4]<\/A> . Parlamentarzysta Nadim Al-Gemayel, z partii Kataeb (Falangi\u015bci), kt\u00f3ra nale\u017cy do Si\u0142 14 Marca, powiedzia\u0142, \u017ce jest nie do pomy\u015blenia, by histori\u0119 Libanu pisali ci (tj. Hezbollah), kt\u00f3rzy nie wierz\u0105 w istnienie Libanu jako pa\u0144stwa suwerennego. Doda\u0142, \u017ce Hezbollah musi zrozumie\u0107, i\u017c historia Libanu i op\u00f3r zacz\u0119\u0142y si\u0119 przed jego powstaniem<\/A> [5]<\/A> . \u201cAl-Mustaqbal\u201d oskar\u017cy\u0142a Hezbollah o pr\u00f3b\u0119 wymazania pe\u0142nego chwa\u0142y okresu w historii kraju, podczas kt\u00f3rego ludzie umierali za niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Libanu w wojnie przeciwko syryjskiej dominacji kraju(1990-2005)<\/A> [6]<\/A> . Koordynator Komitetu Centralnego Kataeb, parlamentarzysta Sami Al-Gemayel powiedzia\u0142, \u017ce liba\u0144ski ruch oporu obejmowa\u0142 wielu chrze\u015bcijan, kt\u00f3rzy walczyli przeciwko Palesty\u0144czykom i przeciwko okupacji syryjskiej na rzecz ca\u0142ego Libanu. Gdyby nie ta walka, doda\u0142, Liban przekszta\u0142ci\u0142by si\u0119 w alternatywn\u0105 ojczyzn\u0119 Palesty\u0144czyk\u00f3w albo zosta\u0142by zaanektowany przez Syri\u0119. Powiedzia\u0142, \u017ce jest to \u201ekluczowa sprawa\u201d dla partii Kataeb, kt\u00f3ra mo\u017ce doprowadzi\u0107 do \u201eniepos\u0142usze\u0144stwa obywatelskiego\u201d z jej strony i do odmowy u\u017cywania poprawionego programu w szko\u0142ach<\/A> [7]<\/A> . Podobn\u0105 krytyk\u0119 wyg\u0142osi\u0142 przyw\u00f3dca Druz\u00f3w Walid Jumblatt, kt\u00f3ry do czerwca 2011 r. nale\u017ca\u0142 do Si\u0142 14 Marca, zanim przeszed\u0142 do rz\u0105du Mikatiego. W cotygodniowym felietonie w gazecie jego partii, \u201eAl-Anba\u201d, napisa\u0142, \u017ce \u017caden sp\u00f3r polityczny nie usprawiedliwia zatarcia roli m\u0119czennik\u00f3w Si\u0142 14 Marca i wspomnia\u0142 tak\u017ce, \u017ce krew m\u0119czennik\u00f3w utorowa\u0142a Michelowi Aounowi drog\u0119 powrotu do Libanu z Pary\u017ca<\/A> [8]<\/A> . Tak\u017ce Si\u0142y 14 Marca zaatakowa\u0142y Aouna, wskazuj\u0105c, \u017ce kiedy\u015b ostro sprzeciwia\u0142 si\u0119 militarnej obecno\u015bci Syrii w Libanie i by\u0142 jedn\u0105 z jej ofiar, niemniej teraz sprzymierza si\u0119 ze zwolennikami Syrii, Si\u0142ami 8 Marca. Sami Al-Gemayel wzywa\u0142 go, by nie pozwoli\u0142 swoim obecnym sojuszom politycznym [z Hezbollahem i z Syri\u0105] na zapomnienie w\u0142asnej historii<\/A> [9]<\/A> . W artykule reakcyjnym z 30 stycznia 2012 r. \u201cAl-Mustaqbal\u201d zaatakowa\u0142a ministra kultury Layouna (z partii Aouna) za wezwanie do usuni\u0119cia Rewolucji Cedrowej z podr\u0119cznik\u00f3w historii. Stwierdzi\u0142a, \u017ce Aoun i cz\u0142onkowie jego partii cierpi\u0105 na kompleks, kt\u00f3ry spowodowa\u0142, \u017ce zawarli pakt z wrogami niepodleg\u0142o\u015bci Libanu, o kt\u00f3r\u0105 to niepodleg\u0142o\u015b\u0107 walczyli<\/A> [10]<\/A> . Minister ds. parlamentarnych Nicolas Fatoush zareagowa\u0142 na te wypowiedzi listem do \u201eAl-Mustaqbal\u201d. Napisa\u0142, \u017ce oskar\u017cenia opublikowane w gazecie s\u0105 groteskowe i granicz\u0105 z oszczerstwem przeciwko komisji ministerialnej i jej przewodnicz\u0105cemu (mimo \u017ce wypowiedzi opublikowane w \u201eAl-Mustaqbal\u201d by\u0142y najpierw opublikowane w gazecie \u201eAl-Safir\u201d, zwi\u0105zanej z Si\u0142ami 8 Marca). Doda\u0142, \u017ce decyzja komisji by\u0142a obiektywna, nie za\u015b polityczna, i \u017ce ostatni okres zosta\u0142 skre\u015blony z podr\u0119cznik\u00f3w, poniewa\u017c pisanie historii wymaga perspektywy czasowej. Powiedzia\u0142, \u017ce nie dokonano \u017cadnych zmian tre\u015bci ani cel\u00f3w programu, poza dodaniem drobnych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, takich jak nazwiska pewnych postaci<\/A> [11]<\/A> . Gazeta odpowiedzia\u0142a powt\u00f3rzeniem swojej opinii, \u017ce decyzja by\u0142a polityczna<\/A> [12]<\/A> . 1 lutego 2012 r. sekretariat Si\u0142 14 Marca postanowi\u0142 stworzy\u0107 komitet, kt\u00f3ry b\u0119dzie obserwowa\u0142 spraw\u0119 i informowa\u0142 spo\u0142ecze\u0144stwo<\/A> [13]<\/A> . Partia Kataeb i Wolna Partia Narodowa (tak\u017ce cz\u0142onek Si\u0142 14 Marca) posun\u0119\u0142y si\u0119 jeszcze dalej: 10 marca zorganizowa\u0142y demonstracj\u0119 przed budynkiem rzadowym w Bejrucie. Si\u0142y bezpiecze\u0144stwa zareagowa\u0142y przemoc\u0105 i kilku protestuj\u0105cych odnios\u0142o rany<\/A> [14]<\/A> . Przemoc policji wywo\u0142a\u0142a pot\u0119pienie i premier Mikati powiedzia\u0142, \u017ce nie zaaprobuje \u017cadnego programu nauczania historii, kt\u00f3ry nie jest do zaakceptowania dla wszystkich od\u0142am\u00f3w<\/A> [15]<\/A> . Dodatkowe starania Hezbollahu o wp\u0142yni\u0119cie na program <\/B> Pr\u00f3by obozu oporu na jednostronne wp\u0142yni\u0119cie na program, nie by\u0142y ograniczone do nauki historii. 13 lutego 2012 r., jako cz\u0119\u015b\u0107 \u201ctygodnia oporu\u201d, minister kultury Diab poinstruowa\u0142 wszystkie szko\u0142y i instytucje wy\u017cszego nauczania, by po\u015bwi\u0119ci\u0142y czas na nauczanie o oporze<\/A> [16]<\/A> . Prezydent Uniwersytetu Liba\u0144skiego, Adnan Al-Sayyed Hussein, kt\u00f3ry jest bliski Hezbollahowi, og\u0142osi\u0142, \u017ce zamierza uczyni\u0107 zmiany w sk\u0142adzie personelu akademickiego, pomijaj\u0105c system reprezentacji r\u00f3\u017cnych wyzna\u0144, zwyczajowy w Libanie<\/A> [17]<\/A> . 3 grudnia 2012 r. portal partii Kataeb poinformowa\u0142, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na mieszka\u0144c\u00f3w regionu Baalbek na po\u0142udniu kraju, \u017ce Hezbollah zmusza szko\u0142y w okolicy, w\u0142\u0105cznie z chrze\u015bcija\u0144skimi, do nauczania o sekcie szyit\u00f3w jako cz\u0119\u015bci nauki religii i \u017ce mieszka\u0144cy s\u0105 temu przeciwni, ale boj\u0105 si\u0119 wyrazi\u0107 swoj\u0105 opini\u0119<\/A> [18]<\/A> . Podobnie jak poprawki do programu nauczania historii, decyzja ministerstwa edukacji o wprowadzeniu okresu nauki o ruchu oporu wzbudzi\u0142a sprzeciw z r\u00f3\u017cnych stron. Studenci Uniwersytetu Liba\u0144skiego, zwolennicy partii Si\u0142y Liba\u0144skie Samira Geagei, powiedzieli w komunikacie, \u017ce Hezbollah i jego sojusznicy u\u017cywaj\u0105 swojej pozycji w\u0142adzy do szerzenia idei oporu w\u015br\u00f3d spo\u0142ecze\u0144stwa liba\u0144skiego. Komunikat szydzi\u0142 z poj\u0119cia oporu Hezbollahu m\u00f3wi\u0105c, \u017ce wci\u0105gn\u0105\u0142 on Liban w niepotrzebne wojny i zyska\u0142 wyimaginowane zwyci\u0119stwa, podczas gdy przyni\u00f3s\u0142 krajowi ca\u0142kowite zniszczenie i podwa\u017cy\u0142 jego suwerenno\u015b\u0107<\/A> [19]<\/A> . Gazeta \u201cAl-Mustaqbal\u201d zaatakowa\u0142a prezydenta Uniwersytetu Liba\u0144skiego, Adnana Al-Sayyeda Husseina (kt\u00f3ry oznajmi\u0142, \u017ce zmieni sk\u0142ad personelu akademickiego). Gazeta oskar\u017cy\u0142a go i ministra edukacji Layouna o szkodzenie staro\u017cytnej i wsp\u00f3\u0142czesnej historii Libanu<\/A> [20]<\/A> . I odwrotnie, dw\u00f3ch parlamentarzyst\u00f3w Hezbollahu, Nawwar Al-Sahili i Ali Fayyad, chwalili decyzje ministra edukacji i atakowali jej przeciwnik\u00f3w<\/A> [21]<\/A> . Ministerstwo wyja\u015bni\u0142o, \u017ce op\u00f3r jest sednem programu i \u017ce instrukcja, by po\u015bwi\u0119ci\u0107 okres nauki temu przedmiotowi, by\u0142a tylko rekomendacj\u0105, kt\u00f3r\u0105 instytucje mog\u0142y przyj\u0105\u0107 lub nie<\/A> [22]<\/A> . \u201cAl-Safir\u201d<\/B>: Historia nie powinna by\u0107 wykorzystywana do cel\u00f3w politycznych <\/B> Ciekawe jest stanowisko przyj\u0119te w tej sprawie przez gazet\u0119 liba\u0144sk\u0105 \u201cAl-Safir\u201d, kt\u00f3ra jest bliska Si\u0142om 8 Marca. Zaskakuj\u0105co, gazeta opublikowa\u0142a szereg artyku\u0142\u00f3w pot\u0119piaj\u0105cych pr\u00f3by Hezbollahu i jego sojusznik\u00f3w, by zmieni\u0107 program historii zgodnie z ich pogl\u0105dami. Najostrzejszy z artyku\u0142\u00f3w, autorstwa publicysty Suleimana Taqi Al-Dina, stwierdza\u0142: „Narzucanie kontroli nad [pisaniem] historii jest charakterystyczne [dla si\u0142], kt\u00f3re przej\u0119\u0142y rz\u0105d. Kiedy rz\u0105dowi brak wystarczaj\u0105cej legitymacji, kt\u00f3ra gwarantowa\u0142aby ch\u0119tn\u0105 lojalno\u015b\u0107 szerokich [od\u0142am\u00f3w spo\u0142ecze\u0144stwa], pr\u00f3buje on pozbawi\u0107 ludzi ich pami\u0119ci i kontrolowa\u0107 ich my\u015bli. Je\u015bli rz\u0105d nie jest w stanie odwo\u0142a\u0107 i wymaza\u0107 przesz\u0142o\u015bci, zmienia przesz\u0142o\u015b\u0107 w spos\u00f3b, kt\u00f3ry s\u0142u\u017cy jego celom\u2026 Pr\u00f3buj\u0105c napisa\u0107 jednolit\u0105 histori\u0119 liba\u0144sk\u0105 lub arabsk\u0105, musimy w\u0142\u0105czy\u0107 r\u00f3\u017cne odcienie [spektrum ideologicznego], nie za\u015b uzurpowa\u0107 histori\u0119 i porywa\u0107 j\u0105 [tylko dlatego], \u017ce r\u00f3wnowaga si\u0142 [nam na to pozwala] i zgodnie z zasadami totalitaryzmu\u2026 Poniewa\u017c nie nauczyli\u015bmy si\u0119 z historii, nie jeste\u015bmy warci pisania jej dzisiaj”<\/A> [23]<\/A> . Publicysta Wasif’Awadha napisa\u0142: „Wi\u0119kszo\u015b\u0107 naszej historii staro\u017cytnej zosta\u0142a napisana przez Orientalist\u00f3w, kt\u00f3rzy byli bardziej realistyczni i neutralni ni\u017c nasi historycy\u2026 Albo pozostawimy Orientalistom [kontynuowanie] pisania naszej historii, albo pozostaniemy lud\u017ami bez historii. [Jedno i drugie] jest lepsze ni\u017c czynienie naszej historii niewolnikiem sojuszy politycznych”<\/A> [24]<\/A> . Redaktor Sati’ Nour Al-Din, napisa\u0142, \u017ce kwestia historii liba\u0144skiej jest beczk\u0105 prochu, gotow\u0105 do eksplozji w ka\u017cdym momencie. Utrzymywa\u0142 on, \u017ce program zaproponowany przez komitet poprzedniego rz\u0105du by\u0142 dobrze zr\u00f3wnowa\u017cony, ale najwyra\u017aniej przyszed\u0142 zbyt wcze\u015bnie, poniewa\u017c napotka\u0142 zastrze\u017cenia i \u017c\u0105dania, kt\u00f3re sabotowa\u0142y ca\u0142y projekt. Demonstracje zorganizowane przez przeciwnik\u00f3w zmian i nieuzasadniona przemoc u\u017cyta przeciwko nim przez si\u0142y bezpiecze\u0144stwa dowiod\u0142y, \u017ce historia liba\u0144ska nadal jest wybuchowa i \u017ce strony nie s\u0105 gotowe do rozbrojenia tej bomby. Dlatego, w celu napisania jednolitego programu nauczania historii, Liba\u0144czycy musz\u0105 najpierw pojedna\u0107 si\u0119 i stworzy\u0107 pluralistyczne spo\u0142ecze\u0144stwo<\/A> [25]<\/A> . * E. Picali jest pracownikiem badawczym w MEMRI. <\/I> <\/A> [1]<\/A> Al-Safir<\/I> (Lebanon), January 5, 2012; Al-Mustaqbal<\/I> (Lebanon), January 27, 2012. <\/A> [2]<\/A> Al-Mustaqbal<\/I> (Lebanon), November 6, 2011. <\/A> [3]<\/A> Al-Jumhouriyya<\/I> (Lebanon), January 29, 2012. <\/A> [4]<\/A> Al-Mustaqbal<\/I> (Lebanon), January 27, 2012. <\/A> [5]<\/A> Al-Mustaqbal<\/I> (Lebanon), March 7, 2012. <\/A> [6]<\/A> Al-Mustaqbal<\/I> (Lebanon), January 27, 2012. <\/A> [7]<\/A> Al-Mustaqbal<\/I> (Lebanon), February 29, 2012. <\/A> [8]<\/A> Psp.org, January 31, 2011. 'Aoun lived in exile throughout the years of Syria’s military control over Lebanon, in 1990-2005. <\/A> [9]<\/A> Al-Mustaqbal<\/I> (Lebanon), January 30, 2012. <\/A> [10]<\/A> Al-Mustaqbal<\/I> (Lebanon), January 30, 2012. <\/A> [11]<\/A> Al-Mustaqbal<\/I> (Lebanon), February 9, 2012. <\/A> [12]<\/A> Al-Mustaqbal<\/I> (Lebanon), February 9, 2012. <\/A> [13]<\/A> Al-Mustaqbal<\/I> (Lebanon), February 2, 2012. <\/A> [14]<\/A> Al-Mustaqbal<\/I> (Lebanon), March 11, 2012. <\/A> [15]<\/A> Al-Mustaqbal<\/I> (Lebanon), March 13, 2012. <\/A> [16]<\/A> Al-Mustaqbal<\/I> (Lebanon), February 28, 2012. <\/A> [17]<\/A> Al-Mustaqbal<\/I> (Lebanon), April 12, 2012. <\/A> [18]<\/A> Kataeb.org, December 3, 2011. <\/A> [19]<\/A> Al-Mustaqbal<\/I> (Lebanon), February 28, 2012. <\/A> [20]<\/A> Al-Mustaqbal<\/I> (Lebanon), January 30, 2012. <\/A> [21]<\/A> Al-Mustaqbal<\/I> (Lebanon), March 3, 2012. <\/A> [22]<\/A> Al-Mustaqbal<\/I> (Lebanon), February 28, 2012. <\/A> [23]<\/A> Al-Safir<\/I> (Lebanon), March 13, 2012. <\/A> [24]<\/A> Al-Safir<\/I> (Lebanon), March 12, 2012. <\/A> [25]<\/A> Al-Safir<\/I> (Lebanon), March 12, 2012. Wprowadzenie Liban jako nowoczesne pa\u0144stwo obywatelskie, od dawna mia\u0142 trudno\u015bci z wykuciem wszechobejmuj\u0105cej to\u017csamo\u015bci narodowej, z kt\u00f3r\u0105 mogliby identyfikowa\u0107 si\u0119 wszyscy jego obywatele. Wiele jest powod\u00f3w takiego stanu rzeczy i obejmuj\u0105 one r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 religijn\u0105, sekciarsk\u0105 i polityczn\u0105 tego kraju; znaczny udzia\u0142 si\u0142 zagranicznych i arabskich (g\u0142\u00f3wnie Syrii) i eksterytorialn\u0105 lojalno\u015b\u0107 rozmaitych od\u0142am\u00f3w liba\u0144skich; oraz histori\u0119 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[833,835,837,841],"tags":[],"class_list":["post-2386","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-badania-i-analizy","category-archiwum","category-kraje","category-liban"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www2.memri.org\/polish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2386","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www2.memri.org\/polish\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www2.memri.org\/polish\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www2.memri.org\/polish\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www2.memri.org\/polish\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2386"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www2.memri.org\/polish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2386\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www2.memri.org\/polish\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2386"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www2.memri.org\/polish\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2386"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www2.memri.org\/polish\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2386"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\nPrzypisy (nie spolszczone):
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"